Frederic Whitehurst – Người lính Mỹ giữ lại cuốn nhật ký Đặng Thùy Trâm

Frederic Whitehurst – Người lính Mỹ giữ lại cuốn nhật ký Đặng Thùy Trâm

Có những câu chuyện về chiến tranh không kết thúc khi tiếng súng ngừng.

Có những kỷ vật đã vượt qua hàng nghìn cây số, vượt qua hàng chục năm, để rồi một ngày trở về với gia đình của người đã viết ra chúng.

Câu chuyện về Frederic Whitehurst là một câu chuyện như thế.

Ông là một cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam. Sau này, ông trở thành tiến sĩ hóa học và luật, đồng thời là một nhà khoa học của FBI. Nhưng với người Việt Nam, ông được nhớ đến đặc biệt bởi một việc ông đã làm trong những năm chiến tranh:

ông đã giữ lại hai cuốn nhật ký của bác sĩ Đặng Thùy Trâm. (VVA Việt Nam)

Cuốn sổ giữa chiến trường Đức Phổ

Những năm đầu thập niên 1970, Frederic Whitehurst phục vụ tại Việt Nam, trong đó có thời gian ở Đức Phổ, Quảng Ngãi.

Ông làm nhiệm vụ liên quan đến việc xem xét các tài liệu thu giữ được.

Những tài liệu không có giá trị quân sự thường có thể bị tiêu hủy.

Trong số những tài liệu ấy, có những cuốn sổ nhỏ được viết bằng tiếng Việt.

Chúng không giống những tài liệu quân sự thông thường.

Đó là những trang viết của một nữ bác sĩ trẻ.

Tên chị là Đặng Thùy Trâm.

Một nữ bác sĩ giữa chiến tranh

Đặng Thùy Trâm là một bác sĩ làm việc tại chiến trường Quảng Ngãi.

Chị chữa trị cho thương binh, bệnh binh và những người bị thương trong chiến tranh.

Chị viết nhật ký về những gì mình chứng kiến.

Có những trang đầy đau thương.

Có những trang thể hiện nỗi nhớ gia đình.

Có những lúc tuyệt vọng.

Nhưng bên cạnh đó là tình yêu quê hương, tình yêu đồng đội và niềm tin của một người phụ nữ trẻ đang sống giữa chiến tranh.

Những cuốn nhật ký ấy chứa đựng một thế giới mà người ở bên kia chiến tuyến rất khó có thể hiểu hết nếu chỉ nhìn cuộc chiến bằng những con số.

Quyết định của Whitehurst

Khi những cuốn nhật ký rơi vào tay phía Mỹ, Frederic Whitehurst đã không để chúng bị tiêu hủy.

Theo tư liệu lưu trữ, ông giữ lại hai cuốn nhật ký của Đặng Thùy Trâm, với mong muốn một ngày nào đó có thể tìm được gia đình của người đã viết chúng. (VVA Việt Nam)

Đó là một quyết định nhỏ giữa chiến tranh.

Nhưng không ai biết nó sẽ có ý nghĩa lớn đến mức nào sau này.

Whitehurst mang những cuốn nhật ký ấy trở về Mỹ.

Rồi cuộc chiến kết thúc.

Nhiều năm trôi qua.

Ba mươi lăm năm

35 năm.

Một khoảng thời gian dài hơn cả tuổi trẻ của nhiều người.

Nhưng Whitehurst vẫn giữ những cuốn nhật ký.

Ông không biết chắc mình có thể tìm được gia đình Đặng Thùy Trâm hay không.

Nhưng ông vẫn giữ chúng.

Như thể ông hiểu rằng những trang giấy ấy không thực sự thuộc về mình.

Chúng thuộc về người đã viết.

Và thuộc về gia đình của người ấy.

Hành trình trở lại

Năm 2005, Whitehurst cùng người anh trai mang những cuốn nhật ký đến một hội thảo về chiến tranh Việt Nam tại Texas.

Tại đây, họ gặp những người có thể giúp tìm gia đình Đặng Thùy Trâm.

Một hành trình tìm kiếm bắt đầu.

Những thông tin được kết nối.

Những người ở Việt Nam được liên lạc.

Cuối cùng, gia đình của bác sĩ Đặng Thùy Trâm được tìm thấy. (Wikipedia)

Ngày những cuốn nhật ký trở về

Tháng 8 năm 2005, Frederic Whitehurst trở lại Việt Nam.

Lần này ông không trở lại với tư cách một người lính.

Ông trở lại với tư cách người mang theo kỷ vật của một người đã hy sinh.

Sau 35 năm, những cuốn nhật ký cuối cùng cũng có cơ hội trở về với gia đình Đặng Thùy Trâm.

Khoảnh khắc ấy mang một ý nghĩa đặc biệt.

Bởi chiến tranh đã chia cắt biết bao gia đình.

Nhưng một người từng đứng ở phía bên kia chiến tuyến lại góp phần đưa những dòng chữ của một nữ bác sĩ Việt Nam trở về nhà.

Những trang nhật ký được cả thế giới biết đến

Sau khi được trao lại cho gia đình, nhật ký Đặng Thùy Trâm được xuất bản.

Cuốn sách nhanh chóng gây tiếng vang lớn.

Những trang viết của người nữ bác sĩ đã hy sinh năm 1970 được đọc bởi hàng triệu người.

Nhật ký sau đó được dịch sang nhiều ngôn ngữ. (Wikipedia)

Năm 2009, câu chuyện về Đặng Thùy Trâm được đưa lên màn ảnh qua bộ phim “Đừng Đốt” của đạo diễn Đặng Nhật Minh.

Nhưng nếu không có quyết định giữ lại những cuốn sổ năm nào, có lẽ những trang viết ấy đã không còn tồn tại.

Một người lính nhìn lại cuộc chiến

Điều đặc biệt trong câu chuyện của Frederic Whitehurst là ông từng là người lính Mỹ tham chiến tại Việt Nam.

Ông đã nhìn thấy chiến tranh từ phía bên kia.

Nhưng nhiều năm sau, ông trở thành người góp phần đưa một phần ký ức của người Việt Nam trở lại với chính quê hương họ.

Và câu chuyện ấy cho thấy ký ức chiến tranh đôi khi có thể vượt qua ranh giới của những bên từng đối đầu.

Không chỉ là hai cuốn nhật ký

Hai cuốn sổ nhỏ ấy cuối cùng trở thành nhiều hơn một kỷ vật.

Chúng giúp thế hệ sau hiểu hơn về cuộc sống của những người Việt Nam trong chiến tranh.

Qua những trang viết, người đọc thấy một Đặng Thùy Trâm rất đời thường:

Một người con nhớ mẹ.

Một người phụ nữ nhớ người thân.

Một bác sĩ đau lòng trước những thương binh.

Một người chiến sĩ có lúc mệt mỏi nhưng vẫn cố gắng tiếp tục.

Đó chính là sức mạnh của những trang nhật ký.

Chúng biến một nhân vật lịch sử thành một con người bằng xương bằng thịt.

Một câu chuyện về lòng nhân ái

Frederic Whitehurst không phải người đã cứu Đặng Thùy Trâm khỏi chiến trường.

Ông cũng không thể thay đổi kết cục của cuộc chiến.

Nhưng ông đã làm một việc rất đơn giản:

Ông không để những dòng chữ của một người đã hy sinh bị biến mất.

Ông giữ chúng.

Bảo quản chúng.

Và cuối cùng tìm cách đưa chúng về với gia đình.

Sau chiến tranh

Sau thời gian phục vụ quân đội, Whitehurst trở thành một nhà khoa học.

Ông làm việc tại phòng thí nghiệm của FBI và sau này nổi tiếng với vai trò người tố giác những vấn đề trong hoạt động giám định pháp y của FBI. Những tố cáo của ông góp phần dẫn tới những cải cách đáng kể trong phòng thí nghiệm này. (National Whistleblower Center)

Nhưng trong ký ức của nhiều người Việt Nam, một hình ảnh khác về Frederic Whitehurst vẫn đặc biệt hơn:

một người cựu binh Mỹ đã mang nhật ký Đặng Thùy Trâm trở lại Việt Nam.

Lời kết

Chiến tranh thường để lại những đường biên.

Một bên.

Một bên khác.

Những người lính.

Những người đã hy sinh.

Những gia đình mất mát.

Nhưng thời gian đôi khi làm những đường biên ấy mờ đi.

Frederic Whitehurst từng đến Việt Nam trong chiến tranh với tư cách một người lính Mỹ.

Nhiều thập kỷ sau, ông trở lại Việt Nam mang theo hai cuốn nhật ký của một nữ bác sĩ đã hy sinh.

Ông đã đi một vòng rất dài của lịch sử.

Từ chiến trường Đức Phổ đến nước Mỹ.

Từ những cuốn sổ bị thu giữ đến ngày chúng trở về với gia đình.

Từ một người lính trong chiến tranh trở thành người góp phần lưu giữ ký ức của phía bên kia.

Hai cuốn nhật ký nhỏ đã sống sót sau chiến tranh.

Và câu chuyện của chúng nhắc chúng ta rằng:

Có những khi một hành động nhân văn, dù rất nhỏ giữa khói lửa chiến tranh, cũng có thể trở thành cây cầu nối những con người ở hai phía nhiều năm sau.

Đó chính là câu chuyện đáng nhớ về Frederic Whitehurst – người đã giữ lại những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm và góp phần đưa chúng trở về với quê hương.