Frederic Whitehurst (người lưu giữ cuốn nhật ký)

rederic Whitehurst – Người lính Mỹ đã giữ lại cuốn nhật ký Đặng Thùy Trâm

Giữa những câu chuyện đau thương của chiến tranh Việt Nam, có một câu chuyện đặc biệt về Frederic Whitehurst – một sĩ quan quân báo Mỹ, người đã giữ lại hai cuốn nhật ký của bác sĩ Đặng Thùy Trâm thay vì để chúng bị tiêu hủy.

Năm 1970, trong một trận càn tại Đức Phổ, Quảng Ngãi, lực lượng Mỹ phát hiện một bệnh xá của Quân Giải phóng đã được di chuyển. Giữa những dấu tích còn lại, Frederic Whitehurst tìm thấy những cuốn sổ viết bằng tiếng Việt. Theo lời kể được lưu lại, khi Whitehurst định xử lý chúng, người phiên dịch Nguyễn Trung Hiếu khuyên ông không nên đốt vì đó là những trang nhật ký có giá trị.

Whitehurst giữ lại hai cuốn nhật ký.

Lúc ấy, ông chưa thể biết rằng những trang giấy mình đang cầm sẽ trở thành một trong những chứng tích đặc biệt của chiến tranh Việt Nam.

Hai cuốn nhật ký được viết bởi một nữ bác sĩ trẻ người Hà Nội – Đặng Thùy Trâm, người đã làm việc tại chiến trường Quảng Ngãi và hy sinh tháng 6 năm 1970. Những trang viết ghi lại cuộc sống của một người thầy thuốc giữa bom đạn, những nỗi nhớ gia đình, tình yêu, tình đồng đội và những suy nghĩ của một người trẻ trước chiến tranh.

Năm 1972, Whitehurst trở về Mỹ và mang theo hai cuốn nhật ký. Sau nhiều năm tìm cách tìm gia đình người viết nhưng không thành công, ông đã gửi chúng tới Vietnam Center and Archive tại Texas Tech University để được lưu giữ.

Thời gian trôi qua.

35 năm kể từ ngày những cuốn nhật ký được tìm thấy, câu chuyện vẫn chưa kết thúc.

Năm 2005, thông qua những nỗ lực tìm kiếm của Whitehurst và những người khác, gia đình Đặng Thùy Trâm được tìm thấy. Bản sao của hai cuốn nhật ký trở về Việt Nam. Whitehurst cũng viết thư cho gia đình chị Trâm, bày tỏ xúc động khi cuối cùng những dòng chữ của người nữ bác sĩ năm xưa đã có thể trở về với mẹ và gia đình chị.

Cuộc gặp gỡ ấy mang một ý nghĩa vượt lên trên câu chuyện của một cuốn sách.

Bởi trong chiến tranh, Whitehurst và Đặng Thùy Trâm từng đứng ở hai phía của chiến tuyến. Nhưng nhiều thập niên sau, những trang nhật ký đã trở thành một cây cầu nối hai con người và hai dân tộc từng ở hai phía đối đầu.

Whitehurst từng nhận xét rằng Đặng Thùy Trâm giống như “Anne Frank của Việt Nam” và tin rằng cuốn nhật ký của chị sẽ được nhiều người trên thế giới biết đến.

Năm 2005, Nhật ký Đặng Thùy Trâm được xuất bản tại Việt Nam và trở thành một hiện tượng văn hóa, đưa câu chuyện của nữ bác sĩ trẻ đến với hàng triệu độc giả.

Điều khiến câu chuyện về Frederic Whitehurst trở nên đặc biệt không chỉ là việc ông đã giữ lại một cuốn nhật ký.

Mà là việc một kỷ vật của chiến tranh đã được một người từng đứng ở phía bên kia chiến tuyến gìn giữ suốt nhiều thập niên, để cuối cùng trở về với gia đình người đã viết ra nó.

Ngày nay, khi đọc những trang nhật ký Đặng Thùy Trâm, người ta không chỉ nhìn thấy chiến tranh qua ánh mắt của một nữ bác sĩ trẻ. Người ta còn thấy một điều sâu sắc hơn: giữa những mất mát, con người vẫn có thể lựa chọn trân trọng ký ức, tôn trọng sự sống và tìm kiếm sự hòa giải.

Frederic Whitehurst là một nhân vật đặc biệt trong hành trình của cuốn nhật ký – người đã vô tình trở thành người gìn giữ một tiếng nói từ bên kia chiến tuyến, để tiếng nói ấy vượt qua 35 năm chiến tranh và trở về với quê hương.

Và có lẽ, đó cũng là một trong những câu chuyện đẹp nhất còn lại sau thời hoa lửa: chiến tranh có thể chia cắt con người, nhưng ký ức và lòng nhân ái có thể nối họ lại với nhau.