GẠC MA – VÒNG TRÒN BẤT TỬ GIỮA BIỂN KHƠI

Bối cảnh: Trường Sa đầu năm 1988

Đầu năm 1988, tình hình ở Trường Sa căng thẳng từng ngày. Sau khi chiếm giữ trái phép các bãi Chữ Thập, Châu Viên, Huy Gơ, Gia Ven và Xu Bi, phía Trung Quốc tiếp tục chuẩn bị chiếm thêm ba bãi đá: Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao thuộc cụm Sinh Tồn. Hải quân Việt Nam được lệnh ra đóng giữ ba bãi này trong khuôn khổ Chiến dịch CQ-88.

Những con tàu vận tải ra khơi

Ngày 12/3/1988, tàu HQ-605 do đại úy Lê Lệnh Sơn làm thuyền trưởng rời Đá Đông đến đóng giữ Len Đao. 9 giờ sáng 13/3, tàu HQ-604 của đại úy Vũ Phi Trừ và tàu HQ-505 của đại úy Vũ Huy Lễ rời Đá Lớn tiến về Gạc Ma và Cô Lin. Đi cùng là hai phân đội công binh (70 người) của Trung đoàn 83 và 4 tổ chiến đấu (22 người) của Lữ đoàn 146, do Phó Lữ đoàn trưởng Trần Đức Thông chỉ huy.

Cần nói rõ: đây là những tàu vận tải chở vật liệu xây dựng, không phải chiến hạm. Người lính trên tàu chủ yếu mang súng bộ binh.

Chỉ ít phút sau khi HQ-604 và HQ-505 thả neo, một tàu hộ vệ Trung Quốc từ Huy Gơ chạy tới áp sát HQ-604, dùng loa đòi tàu ta rời khỏi Gạc Ma. Đến chiều tối, họ đưa thêm một tàu chiến nữa tới. Từ tàu ta, loa phóng thanh đáp lại rằng đây là vùng biển, đảo của Việt Nam.

Rạng sáng 14/3: lá cờ trên bãi đá

Khoảng 3 giờ sáng 14/3, công binh bắt đầu chuyển vật liệu từ HQ-604 lên bãi Gạc Ma, lực lượng Lữ đoàn 146 cắm cờ và bảo vệ công binh. Khoảng 6 giờ, tàu Trung Quốc thả 3 thuyền nhôm, đưa khoảng 40 quân đổ bộ lên bãi, xông vào giật lá cờ đang tung bay. Thiếu úy Trần Văn Phương, hạ sĩ Nguyễn Văn Lanh cùng đồng đội đã giành lại lá cờ.

Trong cuộc giằng co ấy, thiếu úy Trần Văn Phương bị bắn. Câu nói cuối cùng của anh được đồng đội truyền lại đến hôm nay: “Hãy để cho máu của chúng ta tô thắm lá cờ truyền thống của Quân chủng Hải quân.”

Mình đã đọc câu này nhiều lần, và lần nào cũng thấy nghẹn. Anh Phương khi ấy mới ngoài hai mươi tuổi. Ở cái tuổi mà bây giờ nhiều người còn đang loay hoay chọn nghề, anh đã chọn cách đứng lại.

Những loạt pháo không cân sức

Khi không giật được cờ, tàu chiến Trung Quốc nổ súng. Một người lính trên đảo Cô Lin kể lại: nhìn sang Gạc Ma thấy lửa lóe lên từ các nòng pháo, chỉ khoảng 10 phút sau thì HQ-604 chìm. Những người lính đang đứng trên bãi đá ngập nước, không có công sự, không có chỗ ẩn nấp, đã ngã xuống dưới hỏa lực của súng máy và pháo hạm.

Hình ảnh những người lính đứng quanh lá cờ trên bãi đá về sau được gọi là “Vòng tròn bất tử”, trở thành biểu tượng bất khuất của lòng yêu nước.

HQ-505: con tàu thành cột mốc

Ở Cô Lin, từ 6 giờ sáng, lính trên HQ-505 đã cắm hai lá cờ Việt Nam trên bãi. Khi HQ-604 bị chìm, thuyền trưởng Vũ Huy Lễ đưa ra quyết định đi vào lịch sử. Sau này ông kể rằng khi chính HQ-505 cũng trúng đạn, có nguy cơ chìm, ông cho mở hết tốc lực lao lên rạn san hô, biến con tàu thành một lô cốt để giữ đảo.

Hơn 8 giờ sáng, HQ-505 trườn được hai phần ba thân lên bãi thì bốc cháy. Anh em trên tàu vừa dập lửa, giữ bãi Cô Lin, vừa đưa xuồng sang Gạc Ma cứu vớt đồng đội. Con tàu cháy đỏ ấy đã giữ được Cô Lin. Ở Len Đao, HQ-605 cũng bị bắn cháy và chìm.

Cái giá của buổi sáng hôm ấy

Trận chiến chỉ kéo dài vài giờ buổi sáng, nhưng để lại một vết thương không bao giờ lành. 64 người lính đã hy sinh: 58 người trên bãi Gạc Ma và tàu HQ-604, 6 người cùng tàu HQ-605 ở Len Đao. Nhiều người trong số họ đến nay vẫn nằm lại dưới lòng biển. Một số chiến sĩ khác bị bắt làm tù binh và phải nhiều năm sau mới được trở về.

Việt Nam giữ được Cô Lin và Len Đao. Gạc Ma bị chiếm, và sau này bị bồi đắp, cải tạo trái phép thành một đảo nhân tạo. Ngày nay, mỗi chuyến tàu ra Trường Sa đều thả hoa tưởng niệm những người đã ngã xuống ngày 14/3/1988.

Với mình, Gạc Ma không chỉ là câu chuyện về một trận thua hay một mất mát. Đó là câu chuyện về những con người biết rõ mình không thể thắng, nhưng vẫn không lùi. Họ không có chiến hạm, không có pháo lớn, chỉ có lá cờ và lòng tin rằng nơi mình đứng là đất của Tổ quốc. Mình nghĩ, nhớ về họ không phải để nuôi hận thù, mà để hiểu rằng mỗi tấc biển hôm nay đều có giá của nó. Và để những cái tên như Trần Văn Phương, Nguyễn Văn Lanh, Vũ Huy Lễ, Trần Đức Thông… không bao giờ chỉ còn là những dòng chữ trên bia đá.

Xin thắp một nén nhang cho 64 anh hùng Gạc Ma.