GÁNH GẠO ĐI VỀ PHÍA ĐIỆN BIÊN

Trần Quang Trịch và một chuyến đi của tuổi hai mươi

Năm ấy, ông Trần Quang Trịch mới hơn hai mươi tuổi.

Tuổi hai mươi của một người con Diễn Lâm ngày hôm nay có thể là những buổi đến trường, những chiều đá bóng, những câu chuyện về nghề nghiệp và tương lai.

Còn tuổi hai mươi của ông Trịch lại bắt đầu bằng một chuyến đi.

Đi về phía Điện Biên.

Đó là năm 1954.

Chiến dịch Điện Biên Phủ đang bước vào giai đoạn quyết định. Ở phía trước là những người lính chiến đấu. Ở phía sau là cả một hậu phương đang tìm mọi cách đưa lương thực, đạn dược và nhu yếu phẩm ra mặt trận.

Trong dòng người ấy có những dân công hỏa tuyến.

Họ không phải những người lính trực tiếp cầm súng.

Nhưng họ mang trên vai những thứ mà người lính ngoài mặt trận cần để tiếp tục chiến đấu.

Trần Quang Trịch là một trong số đó.

Theo lời kể được báo chí ghi lại, năm ấy ông cùng 25 thanh niên trong xã Diễn Lâm lên đường làm nhiệm vụ gánh gạo, chuyển lương thực phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Hai mươi mấy người.

Cùng là người làng.

Cùng tuổi trẻ.

Cùng một hướng đi.

Có thể trước ngày lên đường, họ vẫn còn làm ruộng.

Sáng ra đồng.

Chiều về phụ cha mẹ.

Có người đang yêu.

Có người vừa cưới.

Có người còn chưa nghĩ xa hơn mùa lúa sắp tới.

Rồi một ngày, quê hương gọi.

Họ lên đường.

Không ai có một chiếc ba lô thật đẹp.

Không ai có đủ đồ dùng.

Những người dân công hỏa tuyến thường mang theo những thứ rất đơn sơ.

Một bộ quần áo.

Một ít cơm.

Một chiếc khăn.

Và đôi vai để gánh.

Đường ra chiến trường không giống con đường người ta đi chợ.

Có những đoạn núi.

Có những đoạn rừng.

Có những hôm mưa.

Có những đêm ngủ tạm bên đường.

Điều quan trọng nhất là gạo phải đến nơi.

Một bao gạo trên vai người dân công có thể không mang hình dáng của một chiến công.

Nhưng nếu không có bao gạo ấy, người lính ở phía trước sẽ khó có thể đứng vững.

Bởi chiến tranh không chỉ diễn ra bằng những trận đánh.

Chiến tranh còn được quyết định bởi những đôi chân đi trong đêm, những bàn tay kéo xe, những người dân tải lương, những người sửa đường, những người nấu cơm.

Có một điều rất lạ.

Khi còn trẻ, người ta thường nghĩ mình phải làm một việc thật lớn thì mới có ý nghĩa.

Nhưng những người dân công năm ấy có lẽ không nghĩ như vậy.

Họ chỉ nghĩ:

“Có việc thì làm.”

“Đường cần gạo thì gánh.”

“Bộ đội cần lương thực thì đưa lên.”

Một suy nghĩ rất đơn giản.

Nhưng chính những điều đơn giản ấy đã tạo nên sức mạnh của một cuộc chiến tranh nhân dân.

Đêm xuống.

Cả đoàn người nghỉ bên một khoảng rừng.

Có người tháo quai gánh.

Có người xoa vai.

Có người lấy cơm nắm ra ăn.

Một thanh niên có thể hỏi:

“Mai còn xa không?”

Người bên cạnh đáp:

“Không biết.”

Rồi cười.

“Cứ đi rồi biết.”

Những câu nói như thế không có trong sách lịch sử.

Nhưng có lẽ đó là cách người trẻ thời ấy nói chuyện với nhau.

Họ không biết ngày mai sẽ ra sao.

Nhưng vẫn đi.

Có thể trong những đêm như vậy, họ cũng nói về quê.

“Ở nhà giờ lúa chắc lên xanh rồi.”

“Không biết mẹ có khỏe không.”

“Không biết con bé hàng xóm có còn chờ mình không.”

Những câu chuyện nhỏ bé ấy khiến chiến tranh hiện ra với một khuôn mặt khác.

Đằng sau những con số về chiến dịch là những người trẻ biết nhớ nhà.

Biết đói.

Biết mệt.

Biết thương cha mẹ.

Và cũng biết sợ.

Nhưng họ vẫn đi.

Điện Biên Phủ ngày càng gần đến ngày quyết định.

Mỗi chuyến gạo đi lên là một chuyến đi mang theo hy vọng.

Những người dân công không biết tên tất cả những người lính họ đang phục vụ.

Nhưng họ biết rằng ở phía trước có những người đang chiến đấu.

Và mình phải làm phần việc của mình.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi.

Nhưng khi tin chiến thắng về đến những người dân công, có lẽ điều đầu tiên họ nghĩ đến không phải là mình.

Mà là những người đã nằm lại.

Bởi họ hiểu con đường mình vừa đi qua đã có những người không còn trở về.

Trần Quang Trịch sau này trở về Diễn Lâm.

Cuộc chiến đã đi qua.

Người thanh niên ngày nào đã trở thành một người già.

Nhưng ký ức thì vẫn còn.

Bảy mươi năm trôi qua, khi kể lại chuyện cũ, ông vẫn có thể nhớ những ngày làm dân công hỏa tuyến.

Đó là điều đặc biệt của ký ức chiến tranh.

Nó không phải lúc nào cũng nằm trong những sự kiện lớn.

Đôi khi nó nằm ở một đôi vai đã từng đau.

Một con đường rừng.

Một bữa cơm vội.

Một người bạn đi cùng.

Và một gánh gạo.

Hôm nay, người ta nói rất nhiều về Điện Biên Phủ.

Nói về những trận đánh.

Nói về những vị tướng.

Nói về những chiến công.

Tất cả đều cần thiết.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào chiến thắng mà quên những người dân công hỏa tuyến, câu chuyện sẽ thiếu mất một phần.

Bởi Điện Biên Phủ không chỉ được làm nên ở những khẩu đội ngoài mặt trận.

Nó còn được làm nên từ những con đường hậu phương.

Từ những người dân quê.

Từ những đôi chân không ngại đường xa.

Từ những gánh gạo đi trong mưa.

Và trong số những người ấy có 25 thanh niên của Diễn Lâm.

Họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Họ mang theo sức lực của mình.

Họ không cần ai gọi tên.

Nhưng lịch sử đã gọi tên quê hương họ.

Diễn Lâm.

Một miền quê của Nghệ An.

Một nơi đã đưa những người con của mình đi rất xa để rồi một ngày trở về.

Có người trở về nguyên vẹn.

Có người trở về với thương tật.

Có người mãi mãi nằm lại.

Nhưng tất cả đều đã góp một phần vào chiến thắng.

Và có lẽ khi đứng trên quê hương hôm nay, người ta nên nhớ rằng những con đường bình yên mình đang đi từng bắt đầu từ những bước chân rất vất vả của cha anh.

Một gánh gạo ngày xưa không còn nữa.

Nhưng câu chuyện về nó vẫn còn.

Bởi có những thứ mang trên vai chỉ vài chục ký.

Nhưng ý nghĩa của nó có thể nặng bằng cả một thời đại.