Gánh nặng gia đình và ý thức trách nhiệm từ sớm

Trong các câu chuyện về người cán bộ cách mạng, xuất phát điểm đời thường thường nằm phía sau những chức vụ lớn. Với Phạm Hữu Lầu, giai đoạn tuổi trẻ ở Cao Lãnh tạo nên phần mở đầu không thể tách rời khỏi những lựa chọn sau này. Nhắc đến trách nhiệm với mẹ và hai em là trở lại một đoạn đường có thật trong cuộc đời Phạm Hữu Lầu. Từ công việc ở cơ sở đến những trách nhiệm lớn hơn, hành trình của đồng chí gắn với nhiều địa danh, con người và biến chuyển lịch sử của Nam Bộ.

Sau biến cố gia đình năm 1919, Phạm Hữu Lầu phải nghỉ học, lao động để phụ giúp mẹ chăm lo cho hai em. Tài liệu lịch sử không ghi lại những lời tâm sự riêng của đồng chí, nhưng cho biết rõ hoàn cảnh và những công việc mà đồng chí đã làm trong thời niên thiếu.

Từ trải nghiệm chăm lo gia đình, Phạm Hữu Lầu tiếp tục trưởng thành trong phong trào yêu nước. Về sau, trên nhiều cương vị tại Sa Đéc và Nam Bộ, đồng chí được giao công tác tổ chức, chính quyền kháng chiến, công an và các nhiệm vụ liên quan đến thương binh, cựu binh.

Tinh thần trách nhiệm cần được nhìn từ những việc làm đã được ghi nhận, thay vì gán cho nhân vật những suy nghĩ không có tư liệu. Tư liệu về chặng đường này cần được đặt cạnh những cột mốc khác trong đời đồng chí, để từ một sự kiện riêng thấy rõ quá trình trưởng thành và đảm nhận trách nhiệm qua các thời kỳ.