Gánh sương sa hột lựu của người mẹ làng Bửu Long và phong trào phá ngục Biên Hòa

Mẹ Võ Thị Tám sinh năm Canh Dần (1878) tại làng Bửu Long, tổng Phước Vĩnh Trung, quận Châu Thành (nay là phường Bửu Long, thành phố Biên Hòa). Trong bối cảnh đất nước chìm trong ách đô hộ, gia đình mẹ vốn là những nông dân nghèo đã sớm mang trong mình ngọn lửa căm thù giặc sâu sắc. Mẹ kết hôn và sinh hạ được hai người con trai là Mai Văn Khuê (1910) và Mai Văn Khoan (1912), trong khi người chồng tích cực tham gia vào phong trào hội kín trại Lâm Trung. Vào dịp Tết Bính Thìn năm 1916, bất bình trước chính sách bắt thanh niên thuộc địa đi làm bia đỡ đạn cho Pháp, chồng mẹ cùng những người yêu nước Biên Hòa đã nổi dậy tiến công các nhà hội và phá ngục Biên Hòa để giải thoát tù nhân. Tuy nhiên, cuộc khởi nghĩa bị đàn áp, chín người cầm đầu bị xử bắn tại Dốc Sỏi, còn chồng mẹ may mắn trốn thoát xuống Cần Thơ rồi biệt vô âm tín từ đó.Mất đi chỗ dựa trụ cột, mẹ Tám đành gồng gánh một mình nuôi hai đứa con thơ dại giữa muôn vàn khốn khó. Hàng ngày, mẹ tần tảo đi bán cơm rượu và sương sa hột lựu khắp các ngõ xóm để đắp đổi qua ngày, giấu kín tông tích cội nguồn cho đến khi các con thực sự khôn lớn mới kể lại ngọn ngành sự việc. Được thừa hưởng dòng máu yêu nước từ cha mẹ, trước thềm Cách mạng tháng Tám năm 1945, hai người con trai của mẹ lập tức hăng hái tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong, say sưa luyện tập cùng trai tráng trong làng Bửu Long. Khi thực dân Pháp rắp tâm quay trở lại chiếm Biên Hòa vào cuối năm 1945, cả hai anh đều quyết định dứt áo thoát ly gia đình để tham gia lực lượng vũ trang kháng chiến. Người con cả Mai Văn Khuê tham gia Quốc gia tự vệ cuộc Biên Hòa, còn người em Mai Văn Khoan hoạt động trong Ban ám sát của công an thị xã.Khi các con đang sát cánh cùng đồng đội chiến đấu tại các cứ điểm như Hố Cạn hay căn cứ du kích Bình Đa, mẹ Tám ở quê nhà vẫn tiếp tục âm thầm đóng góp cho cách mạng. Dù lúc này đã bước vào tuổi xưa nay hiếm (gần 70 tuổi), mẹ vẫn ngày ngày nhẫn nại quẩy gánh cơm rượu và sương sa đi bán rong khắp các xóm làng để tự nuôi thân, kiên quyết không làm bận lòng các con. Đồng thời, qua gánh hàng rong ấy, mẹ còn tìm cách móc nối, bí mật gửi ra chiến khu những món đồ tiếp tế cần thiết cho các con và những người đồng đội đang ngày đêm bám trụ đánh giặc. Sự hy sinh thầm lặng và bền bỉ của mẹ Võ Thị Tám là một minh chứng rực rỡ cho ý chí kiên cường của những người phụ nữ vùng đất Biên Hòa, đưa mẹ trở thành Bà mẹ Việt Nam Anh hùng lớn tuổi nhất trong số hàng trăm mẹ được phong tặng tại Đồng Nai.