GẶP ĐỒNG CHÍ GIÀ Ở TÂN TRÀO
Tại căn cứ Tân Trào, người kể chuyện gặp một “đồng chí già” thường đến cơ quan làm việc và được mọi người rất kính trọng. Trong một buổi mít tinh với đồng bào, ông đã dùng những câu hỏi và cách nói giản dị để giúp nhân dân hiểu rõ kẻ thù và quyết tâm đứng lên đấu tranh. Sau đó người kể mới biết “đồng chí già” chính là Nguyễn Ái Quốc (Chủ tịch Hồ Chí Minh). Cuộc gặp gỡ đã để lại cho anh bài học sâu sắc về cách làm công tác quần chúng: phải nói đơn giản, dễ hiểu, sát với đời sống nhân dân.
Trốn khỏi nhà an trí chợ Chu, tôi được Đảng đưa về công tác tại Tân-trào, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Lê giao nhiệm vụ cho tôi vừa làm công tác quần chúng, vừa tổ chức bảo vệ căn cứ địa.
Lúc ấy trong cơ quan của Tổng bộ Việt-minh, tôi thường thấy ngoài anh Đồng, anh Văn, còn có một đồng chí già, thỉnh thoảng vẫn tới cơ quan làm việc.
Đồng chí gầy yếu, nước da xanh tái, thường mặc áo chàm, đội chiếc mũ nồi cũng khâu bằng vải chàm. Mỗi khi đi đâu đồng chí thường chống chiec61gay65 song nho nhỏ.
Tôi để ý thấy các anh trong cơ quan quý trọng đồng chí lắm. Mỗi khi có việc gì, đều hỏi nhau : “Cái này đã có ý kiến đồng chí già chưa ? Cái kia đồng chí già có thêm gì không ?”.
Tôi đoán : Ông cụ này chắc phải là một cán bộ cao cấp của Đảng mình. Nhưng ông cụ là ai mà được các đồng chí trong cơ quan quý trọng đến như vậy ?
Một buổi chiều, tôi cùng chị Chi tới tổ chức mít tinh tại một bản gần đấy (chị Chi làm công tác phu vận trong căn cứ Tân-trào). Tôi vừa mới được cấp trên phổ biến về tình hình thế giới, trong nước xong, nên rất phấn khởi vì hiểu được tình hình, vừa có “tủ mới” để nói chuyện.
Trong cuộc mít tinh, có chút vốn nào tôi đều đưa ra cả (từ việc phát xít Đức đã bị đánh gục, tới sự suy vong của phát xít Nhật, mâu thuẫn Nhật – Pháp v.v…).
Đang đà thao thao bất tuyệt, tôi bỗng thấy chị Chi hồi hộp hé tai tôi thì thầm :
– Đồng chí già đang đứng nghe đấy. Chắc đồng chí ấy đến từ đầu.
Tôi giật thót mình, tự nhiên ngừng nói, khắp người nóng ran lên.
Bỗng đồng chí già từ trong đám đông bước ra. Người vẵn mặc bộ quần áo chàm như mọi khi. Dùng tiếng địa phương, Người nói :
– Đồng bào nghe cán bộ nói có hay không ?
– Hay lớ !
– Đồng bào có biết cán bộ nói cái gì không ?
– Ái dà… à… à, cán bộ nói cái hay, nói cái tốt mà, nói dài mà, không nhớ hết đâu !Điếng người, tôi tưởng đất trời dưới chân mình có thể sụt. Quay nhìn chị Chi, thì mặt chị cũng đỏ nhừ như gấc chín, từng giạt mồ hôi đang lấm tấm nơi tóc mai.
Cũng may đồng chí già không hỏi chúng tôi câu nào. Đồng chí chỉ yêu cầu đồng bào đừng về vội, để đồng chí nói lại cho dễ nhớ thôi. Được đồng bào ưng thuận, đồng chí liền hỏi :
– Nhật và bọn quan lại của nó bây giờ, so với Pháp và bọn quan của Pháp ngày trước, thế nào ?
– Pháp như con hổ, con báo thì Nhật cũng như con báo, con hổ thôi.
– Bọn quan của Pháp ngày trước, nay lại là quan của Nhật đấy mà.
– Rắn lột xác vẫn là rắn thôi.
– Không phải rắn lột xác đâu. Chó săn đổi chủ đấy !
Mấy cụ già đều nói mỗi người một ý làm cho cuộc mít tinh sôi nổi hẳn lên. Đồng chí già lại hỏi :
– Dân ta có thể để cho con hổ, con rắn ăn thịt mình không ?
– Không ! Đồng bào cất tiếng trả lời.
Rồi từ các cụ già, tới thanh niên nam nữ thi nhau kể chuyện giặc giet61t người, tù đày, thuế nặng, bắt lính, bắt phu, v .v… Những điều họ kể ra nghe còn sâu sắc, cay đắng hơn những điều tôi vừa nói, vì nó dều là những sự việc ngay trong địa phương, vì nó đều là những sự việc ngay trong điạ phương, nhân dân đã mắt thấy tai nghe và chính họ tự kể lại.
Chờ cho đồng bào ngớt lời. Đồng chí già kết luận :
– Ta phải quyết tâm đánh Nhật, quyết tâm trừ bọn quan lại của chúng, quyết tâm trừ bọn quan lại của chúng, để cứu lấy nước mình. Đồng bào đồng ý không ?
Tiếng hô “ đánh vang lên. Đồng chí lại chỉ một thanh niên rất khỏe, hỏi :
– Một người khỏe như anh này, đánh được không ?Đồng bào cười ồ lên. Một người nói :
– Không đánh được đâu! Nó đông đấy, lại có súng to, súng nhỏ nhiều, nhiều mà.
– Thế cả nước cùng một lòng, Kinh, Thổ, Mán, Mèo cùng đứng dậy mà đánh có được không ?
– Được, đánh được! Mọi người cùng m,ột lòng thì sợ gì Nhật, sợ gì Tây. Thầy nó chết thì bọn tay sai của nó cũng chết thôi !
– Đánh nó xong rối ta phải làm gì ?
Đồng bào ngơ ngác nhìn nhau. Lúc ấy đồng chí già mới nói thêm :
– Đánh thắng rối ta không lập lại cái quan nữa vì nó ác lắm !
Đồng bào đều nói :
– Phải, phải.
– Ta xem trong dân ta, ai tốt và giỏi thì mình chọn người ấy ra để giúp dân, lo làm ăn, sao cho dân có cơm no, áo ấm, ai cũng được học hành. Mọi dân tộc, mọi người thương nhau như anh em ruột một nhà.
Tất cả cất tiếng reo :
– Ái dà, được như thế thì sướng chết mất thôi !
Mắt mọi người đều sang lên, ngắm nhìn đồng chí già như muốn uống từng lời. Đồng chí già lại hỏi :
– Đồng bào nhớ chưa ?
– Nhớ rồi, nhớ rồi.
Đồng chí già còn dặn thêm về việc phòng gian, chống giặc, cách giữ “ba không” (không nghe, không thấy, không biết).
Cuộc mít tinh kết thúc. Đồng chí già cùng tôi và chị Chi trở về. Dọc đường, đồng chí già bảo tôi :
– Lần sau đi nói chuyện ở đâu, phải hiểu rõ trình độ dân nơi ấy, phải nói sao cho thiết thực, để đồng bào dể hiểu, dể nhớ thì đồng bào mới làm theo mình được.Tôi và chị Chi đều vâng lời. Tới chỗ rẽ, chờ đồng chí già đi khuất, tôi mới bảo chị Chi :
– Được một bài học thấm thía. Không rõ đồng chí già người Kinh hay người Thổ ?
Chị Chi như mải suy nghĩ điều gì, nên chân bước mà mắt vẫn nhìn về phía đồng chí già vừa đi khuất. Nghe tôi hỏi, chị không hiểu, bảo tôi nhắc lại. Tôi vừa nhắc xong thì chị bật cười, rôi ghé tai tôi thầm thì :
– Đồng chí Nguyễn Ái Quốc đấy !
Tôi vừa hoảng vừa sung sướng. Tôi muốn chạy theo để nhìn kỹ đồng chí Nguyễn Ái Quốc, nhưng chị Chi đã nhanh tay giữ tôi lại. Tôi đành phải bước theo chị mà lòng bối rối xúc động.
Con người mà tôi ngày nhớ, đêm mong, con người mà những lúc bị tra tấn chết đi sống lại, những lúc lo lắng, buồn rầu, cứ nghĩ tới là tôi có thể thắng tất cả, giờ tôi đã được gặp, được thấy. Người lại trực tiếp kiểm tra công tác của tôi, dạy tôi bài học thực tế trong công tác quần chúng, như cha dạy con.
Nhớ lại những lời Người nói chuyện với dân, sao giản dị vậy, mà cũng đủ nói điều cần nói, cần làm. Còn tôi, tôi đã nói những gì? Có lẽ những điều tôi nói ra mà chính tôi cũng chưa hiểu. Cứ nghĩ đến đây là tôi lại thấy ngượng chín người.
Tôi chợt nghĩ đến sức khỏe của Người. Nguyễn Ái Quốc, người lãnh tụ của Đảng bây giờ đã già đến thế này ư? Tù đày, thời gian, đã tàn phá sức khỏe của Người đến thế này ư? Tự nhiên nước mắt tôi trào ra.
Lúc ấy trong cơ quan của Tổng bộ Việt-minh, tôi thường thấy ngoài anh Đồng, anh Văn, còn có một đồng chí già, thỉnh thoảng vẫn tới cơ quan làm việc.
Đồng chí gầy yếu, nước da xanh tái, thường mặc áo chàm, đội chiếc mũ nồi cũng khâu bằng vải chàm. Mỗi khi đi đâu đồng chí thường chống chiec61gay65 song nho nhỏ.
Tôi để ý thấy các anh trong cơ quan quý trọng đồng chí lắm. Mỗi khi có việc gì, đều hỏi nhau : “Cái này đã có ý kiến đồng chí già chưa ? Cái kia đồng chí già có thêm gì không ?”.
Tôi đoán : Ông cụ này chắc phải là một cán bộ cao cấp của Đảng mình. Nhưng ông cụ là ai mà được các đồng chí trong cơ quan quý trọng đến như vậy ?
Một buổi chiều, tôi cùng chị Chi tới tổ chức mít tinh tại một bản gần đấy (chị Chi làm công tác phu vận trong căn cứ Tân-trào). Tôi vừa mới được cấp trên phổ biến về tình hình thế giới, trong nước xong, nên rất phấn khởi vì hiểu được tình hình, vừa có “tủ mới” để nói chuyện.
Trong cuộc mít tinh, có chút vốn nào tôi đều đưa ra cả (từ việc phát xít Đức đã bị đánh gục, tới sự suy vong của phát xít Nhật, mâu thuẫn Nhật – Pháp v.v…).
Đang đà thao thao bất tuyệt, tôi bỗng thấy chị Chi hồi hộp hé tai tôi thì thầm :
– Đồng chí già đang đứng nghe đấy. Chắc đồng chí ấy đến từ đầu.
Tôi giật thót mình, tự nhiên ngừng nói, khắp người nóng ran lên.
Bỗng đồng chí già từ trong đám đông bước ra. Người vẵn mặc bộ quần áo chàm như mọi khi. Dùng tiếng địa phương, Người nói :
– Đồng bào nghe cán bộ nói có hay không ?
– Hay lớ !
– Đồng bào có biết cán bộ nói cái gì không ?
– Ái dà… à… à, cán bộ nói cái hay, nói cái tốt mà, nói dài mà, không nhớ hết đâu !Điếng người, tôi tưởng đất trời dưới chân mình có thể sụt. Quay nhìn chị Chi, thì mặt chị cũng đỏ nhừ như gấc chín, từng giạt mồ hôi đang lấm tấm nơi tóc mai.
Cũng may đồng chí già không hỏi chúng tôi câu nào. Đồng chí chỉ yêu cầu đồng bào đừng về vội, để đồng chí nói lại cho dễ nhớ thôi. Được đồng bào ưng thuận, đồng chí liền hỏi :
– Nhật và bọn quan lại của nó bây giờ, so với Pháp và bọn quan của Pháp ngày trước, thế nào ?
– Pháp như con hổ, con báo thì Nhật cũng như con báo, con hổ thôi.
– Bọn quan của Pháp ngày trước, nay lại là quan của Nhật đấy mà.
– Rắn lột xác vẫn là rắn thôi.
– Không phải rắn lột xác đâu. Chó săn đổi chủ đấy !
Mấy cụ già đều nói mỗi người một ý làm cho cuộc mít tinh sôi nổi hẳn lên. Đồng chí già lại hỏi :
– Dân ta có thể để cho con hổ, con rắn ăn thịt mình không ?
– Không ! Đồng bào cất tiếng trả lời.
Rồi từ các cụ già, tới thanh niên nam nữ thi nhau kể chuyện giặc giet61t người, tù đày, thuế nặng, bắt lính, bắt phu, v .v… Những điều họ kể ra nghe còn sâu sắc, cay đắng hơn những điều tôi vừa nói, vì nó dều là những sự việc ngay trong địa phương, vì nó đều là những sự việc ngay trong điạ phương, nhân dân đã mắt thấy tai nghe và chính họ tự kể lại.
Chờ cho đồng bào ngớt lời. Đồng chí già kết luận :
– Ta phải quyết tâm đánh Nhật, quyết tâm trừ bọn quan lại của chúng, quyết tâm trừ bọn quan lại của chúng, để cứu lấy nước mình. Đồng bào đồng ý không ?
Tiếng hô “ đánh vang lên. Đồng chí lại chỉ một thanh niên rất khỏe, hỏi :
– Một người khỏe như anh này, đánh được không ?Đồng bào cười ồ lên. Một người nói :
– Không đánh được đâu! Nó đông đấy, lại có súng to, súng nhỏ nhiều, nhiều mà.
– Thế cả nước cùng một lòng, Kinh, Thổ, Mán, Mèo cùng đứng dậy mà đánh có được không ?
– Được, đánh được! Mọi người cùng m,ột lòng thì sợ gì Nhật, sợ gì Tây. Thầy nó chết thì bọn tay sai của nó cũng chết thôi !
– Đánh nó xong rối ta phải làm gì ?
Đồng bào ngơ ngác nhìn nhau. Lúc ấy đồng chí già mới nói thêm :
– Đánh thắng rối ta không lập lại cái quan nữa vì nó ác lắm !
Đồng bào đều nói :
– Phải, phải.
– Ta xem trong dân ta, ai tốt và giỏi thì mình chọn người ấy ra để giúp dân, lo làm ăn, sao cho dân có cơm no, áo ấm, ai cũng được học hành. Mọi dân tộc, mọi người thương nhau như anh em ruột một nhà.
Tất cả cất tiếng reo :
– Ái dà, được như thế thì sướng chết mất thôi !
Mắt mọi người đều sang lên, ngắm nhìn đồng chí già như muốn uống từng lời. Đồng chí già lại hỏi :
– Đồng bào nhớ chưa ?
– Nhớ rồi, nhớ rồi.
Đồng chí già còn dặn thêm về việc phòng gian, chống giặc, cách giữ “ba không” (không nghe, không thấy, không biết).
Cuộc mít tinh kết thúc. Đồng chí già cùng tôi và chị Chi trở về. Dọc đường, đồng chí già bảo tôi :
– Lần sau đi nói chuyện ở đâu, phải hiểu rõ trình độ dân nơi ấy, phải nói sao cho thiết thực, để đồng bào dể hiểu, dể nhớ thì đồng bào mới làm theo mình được.Tôi và chị Chi đều vâng lời. Tới chỗ rẽ, chờ đồng chí già đi khuất, tôi mới bảo chị Chi :
– Được một bài học thấm thía. Không rõ đồng chí già người Kinh hay người Thổ ?
Chị Chi như mải suy nghĩ điều gì, nên chân bước mà mắt vẫn nhìn về phía đồng chí già vừa đi khuất. Nghe tôi hỏi, chị không hiểu, bảo tôi nhắc lại. Tôi vừa nhắc xong thì chị bật cười, rôi ghé tai tôi thầm thì :
– Đồng chí Nguyễn Ái Quốc đấy !
Tôi vừa hoảng vừa sung sướng. Tôi muốn chạy theo để nhìn kỹ đồng chí Nguyễn Ái Quốc, nhưng chị Chi đã nhanh tay giữ tôi lại. Tôi đành phải bước theo chị mà lòng bối rối xúc động.
Con người mà tôi ngày nhớ, đêm mong, con người mà những lúc bị tra tấn chết đi sống lại, những lúc lo lắng, buồn rầu, cứ nghĩ tới là tôi có thể thắng tất cả, giờ tôi đã được gặp, được thấy. Người lại trực tiếp kiểm tra công tác của tôi, dạy tôi bài học thực tế trong công tác quần chúng, như cha dạy con.
Nhớ lại những lời Người nói chuyện với dân, sao giản dị vậy, mà cũng đủ nói điều cần nói, cần làm. Còn tôi, tôi đã nói những gì? Có lẽ những điều tôi nói ra mà chính tôi cũng chưa hiểu. Cứ nghĩ đến đây là tôi lại thấy ngượng chín người.
Tôi chợt nghĩ đến sức khỏe của Người. Nguyễn Ái Quốc, người lãnh tụ của Đảng bây giờ đã già đến thế này ư? Tù đày, thời gian, đã tàn phá sức khỏe của Người đến thế này ư? Tự nhiên nước mắt tôi trào ra.
