Gặp người nữ tiểu đội trưởng cuối cùng của “Tọa độ lửa” Truông Bồn

14 chiến sĩ, một lời thề quyết tử cho mạch máu giao thông

Đã bước vào tuổi 80, bà Trần Thị Thông (quê xã Thọ Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An) vẫn minh mẫn và nhớ như in về những ngày tháng không quân Mỹ điên cuồng đánh phá miền Bắc. Năm 1965, khi vừa tròn 19 tuổi, cô gái Trần Thị Thông tình nguyện gia nhập lực lượng thanh niên xung phong, làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông ở những trọng điểm ác liệt như cầu Cấm, Rào Gang, rú Đụn. Cuối năm 1966, bà được điều về “túi bom” Truông Bồn (huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An), giữ chức Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2, thuộc Đại đội 317.

Nhớ lại những ngày tháng hoa lửa tại Khu di tích lịch sử Quốc gia Truông Bồn, người nữ cựu thanh niên xung phong này kể tiếp: “Thời điểm từ năm 1964 đến năm 1968, Truông Bồn là tuyến đường độc đạo huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam nên hứng chịu gần 19.000 quả bom cùng hàng nghìn quả tên lửa, rốc-két của địch. Cây cối trụi lá, đất đá bị cày xới tan hoang, 1.240 cán bộ, chiến sĩ đã ngã xuống trên cung đường này, trong đó có 372 thanh niên xung phong.

Mỗi khi máy bay địch vừa dứt đợt oanh tạc, chúng tôi lập tức lao ra mặt đường dùng cuốc, xẻng san lấp hố bom, thông đường cho đoàn xe quân sự kịp giờ ra tiền tuyến. Ban đêm, chị em mặc áo trắng đứng dọc hai bên đường làm “cọc tiêu sống” dẫn đường cho xe qua trong bóng tối”.

Theo lời bà Thông, tối 30.10.1968, Tiểu đội 2 tổ chức bữa cơm giản dị chia tay một số chị em trong đội đã có quyết định đi học trung cấp y tế ở Hà Nội và chuẩn bị xuất ngũ. Thế nhưng, trước tinh thần trách nhiệm với tiền tuyến, tất cả các chiến sĩ sắp rời đơn vị đều đồng lòng xin ra mặt đường làm nhiệm vụ cùng tiểu đội vào sáng hôm sau. Trước giờ xuất kích, cả 14 chiến sĩ của Tiểu đội 2 đều mang trong tim lời thề sắt đá của lực lượng thanh niên xung phong nơi tuyến lửa:

“Tim có thể ngừng đập, nhưng đường không thể tắc! Xin thề!

Còn ở đơn vị giờ nào, còn bám đường làm nhiệm vụ giờ đó! Xin thề!

Dù máu đổ xương tan vẫn quyết giữ vững mạch máu giao thông vào miền Nam! Xin thề!”.

Rạng sáng ngày 31.10.1968, toàn bộ 14 chiến sĩ Tiểu đội 2 hành quân ra hiện trường san lấp hố bom để giữ đường cho đoàn xe quân sự tiến vào Nam.

“Lúc tham gia làm nhiệm vụ sáng hôm đó, anh chị em chúng tôi đều ở độ tuổi mười tám, đôi mươi tràn đầy nhựa sống. Trong tiểu đội có 12 chị em nữ và anh Cao Ngọc Hòa - người chuẩn bị xuất ngũ được đại đội cử về bổ sung trong lúc chờ làm thủ tục. Khi ra đến hiện trường mới được chừng 10 phút thì từng tốp máy bay Mỹ bất ngờ ập tới trút bom dữ dội. Tôi chỉ kịp cùng anh Hòa và chị Vinh nhảy xuống chung một căn hầm cá nhân. Nghe tiếng chị Vinh khóc, tôi định mở lời động viên rằng lúc này chỉ còn biết chờ đợi, nhưng chưa kịp nói thành câu thì đất đá đã vùi lấp tất cả và tôi lịm đi” - bà Thông nghẹn ngào nhớ lại.

Trận bom tàn khốc diễn ra chỉ ít giờ trước khi đế quốc Mỹ buộc phải tuyên bố ngừng ném bom toàn miền Bắc. Sau loạt bom nổ, cả trận địa tan hoang, dân quân địa phương đã đào sẵn 14 huyệt mộ trên đồi vì không ai nghĩ còn người sống sót. Trong lúc bộ đội công binh đang rà phá bom và giúp sức đào bới, các anh bất ngờ phát hiện đầu ruồi khẩu súng K44 của bà Thông nhô lên khỏi mặt đất nên vội vàng đào cứu. Anh Hòa, chị Vinh và 11 đồng đội khác được đưa lên nhưng tất cả đều đã anh dũng hy sinh, chỉ duy nhất mình bà Thông sống sót và tỉnh lại vào khoảng 3 giờ chiều hôm ấy khi đang được các anh bộ đội đi B truyền nước cấp cứu.

Sự hy sinh của 13 chiến sĩ Tiểu đội 2 tại Truông Bồn đã trở thành biểu tượng bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và khát vọng độc lập, tự do của tuổi trẻ Việt Nam.

Tiếp nối truyền thống anh hùng

Sau biến cố sinh tử nơi chiến trường, bà Trần Thị Thông trở về quê hương, học nghề cắt may rồi nên duyên cùng ông Lê Văn Diên - một người lính từng vào sinh ra tử nơi chiến trường. Ngày 23.9.2008, Đảng và Nhà nước đã ra quyết định phong tặng và truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho tập thể 14 chiến sĩ thuộc Đại đội 317 Thanh niên xung phong Nghệ An. Ở tuổi xế chiều, người nữ tiểu đội trưởng năm xưa sống giản dị bên con cháu tại thành phố Vinh và luôn tâm niệm “sống được với con cháu đến lúc ni là may mắn lắm rồi”.

Để lưu giữ một sự kiện lịch sử bi tráng và giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống cách mạng hào hùng, Khu di tích lịch sử Quốc gia Truông Bồn đã được xây dựng khang trang ngay tại tọa độ lửa năm xưa. Tên tuổi của 13 anh hùng liệt sĩ hy sinh ngày 31.10.1968 được khắc trang trọng trên tấm bia đá đặt trước phần mộ chung của tiểu đội.

Trong khuôn viên khu di tích còn có các công trình tưởng niệm uy nghiêm, trở thành “địa chỉ đỏ” để các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đoàn viên thanh niên và nhân dân cả nước về nguồn, dâng hương tri ân vào mỗi dịp kỷ niệm ngày Thương binh - Liệt sĩ (27.7) và ngày lịch sử Truông Bồn (31.10) hằng năm.

Trong chuyến thăm và tặng quà bà Trần Thị Thông tại nhà riêng vào sáng 26.7.2026 nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, anh Bùi Quang Huy - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn cùng lãnh đạo tỉnh Nghệ An đã bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trước sự cống hiến, hy sinh của thế hệ thanh niên xung phong Truông Bồn. Những câu chuyện ký ức từ nhân chứng sống như bà Thông chính là ngọn lửa thiêng vô giá trong hành trình giáo dục lòng yêu nước và lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ hôm nay.

Đã 58 năm trôi qua kể từ rạng sáng định mệnh ấy, nhưng khí phách hào hùng của Tiểu đội 2 Thanh niên xung phong Truông Bồn vẫn mãi khắc sâu trong trái tim, ký ức của mỗi cán bộ, đảng viên, đoàn viên và nhân dân cả nước. Các chiến sĩ tuổi đôi mươi năm xưa đã góp phần viết nên trang sử vẻ vang, bất khuất của quê hương Nghệ An và dân tộc Việt Nam anh hùng