GẬY ÔNG ĐẬP LƯNG ÔNG
Sau năm 1954, tôi được Đảng phân công ở lại vùng địch hậu, làm thư ký "Chi bộ hợp pháp" - chi bộ gồm 3 người: ông Hòa Minh, ông Đỗ Hịch và tôi. Về chức vụ hợp pháp với chính quyền Ngô Đình Diệm, tôi là thư ký "Tập đoàn công dân xã", dưới quyền của Thủ Chà - chủ tịch. Tôi vốn xuất thân từ một gia đình tầng lớp trên, có học thức, có năng khiếu văn nghệ, nên địch tin rằng có thể "tranh thủ" được.
Tháng 3 năm 1956, "Tập đoàn công dân" quận Nghĩa Hành tổ chức một đợt cắm trại toàn quận có khoáng 2.000 nam nữ thanh niên tham dự để học tập thuyết "duy linh" và "chủ nghĩa nhân vị". Cuộc cắm trại này được tổ chức ở xã Hành Dũng. Bọn dịch mời lôi đến để tổng kết văn nghệ sau một tuần lễ cắm trại. Trước khi tôi đi đã lĩnh hội đầy đủ tinh thần chỉ thị "biến cuộc cắm trại của địch thành cuộc cắm trại của ta" của cấp trên, dù tôi chưa biết cụ thể phải làm gì. Bởi vậy khi đọc được bài bích báo, nhận ra bài thơ của Phong Triều - một tác giả ở miền Bắc - viết về ngày hội liên hoan nhớ Bác Hồ, đã bị một trại viên sửa đổi lại như "nhớ Bác Hồ" thành "nhớ bác Ngô", 19-5 thành 27-7 (ngày hồi loan của Ngô Đình Diệm)... tôi rất mừng.
Vào khoảng 16 giờ chiều hôm đó, bọn địch tập trung toàn thể trại viên để nghe tổng kết văn nghệ của trại "bích báo" và bế mạc cuộc cắm trại. Đến dự, ngoài 2.000 trại viên còn có đại biểu quân, dân, chính, các đảng phái của quận, một đại đội lính bảo an, một số cảnh sát, công an mật vụ của địch.
Tôi đứng lên tổng kết văn nghệ của trại. Qua phần thủ tục, tôi phát huy cố gắng nhiều mặt của lãnh đạo trại và các trại viên. Qua phần bích báo, tôi phát huy một số bài của trại viên đã viết. Cuối cùng tôi nói:
- Chúng ta có một nền văn hóa độc lập, không lai Tàu mà cũng không lai Tây. Chúng ta cũng phải tự sáng tác, không nên lấy bài thơ của một văn sĩ miền Bắc viết về Bác Hồ mà đổi thành "bác Ngô" như có bài trong trại đã làm. Tôi xin ngâm nguyên văn bài thơ của Phong Triều để các bạn tránh không viết như thế.
Rồi tôi ngâm:
Mười chín tháng năm!
Mười chín tháng năm!
Cờ bay phấp phới, lộng ánh vàng son
Hôm nay ngày hội liên hoan
Chúng con chúc Bác tuổi vàng lên cao...
Ngâm xong bài thơ, tôi đọc rõ tên tác giả là Phong Triều, cả hai ngàn trại viên vỗ tay, huơ nón, tung khăn đề nghị tôi đọc lại, ngâm lại. Bọn địch có mặt ở đó lúng túng không biết làm gì, đành phải chăm chú nghe. Thế là, với một bài thơ thật hợp tình, hợp cảnh và nhờ cái cớ do ngẩu nhiên đưa đến, tôi đã thực hiện được lời chỉ thị "biến cuộc cắm trại của địch thành cuộc cắm trại của ta". Về phía kẻ địch, bị gậy ông đập lưng ông, chắc chúng đau lắm. Sau khi nghe báo cáo kết quả, đồng chí Xuân Hòa, Bí thư Tỉnh ủy hồi đó, đã viết thư khen ngợi tôi.
Mãi sau này, đến khoảng năm 1982-1983, tôi có dịp đi Hành Tín công tác. Có người đến bên tôi hỏi: "Bây giờ anh còn ngâm thơ nữa không?" Tôi ngạc nhiên hỏi lại rằng anh đã nghe tôi ngâm thơ hồi nào. Anh mới kể lại chính anh là người đã "độ" lại bài thơ của Phong Triều thuở nào. Và anh tự giới thiệu anh là Năm Sư, quê ở thôn Nhơn Lộc, xã Hành Tín (nay là xã Thiện Tín). Đến nay tôi mới biết ai là người đã sửa lại bài thơ. Tôi bảo: "Cũng là nhờ anh mà tôi có cớ tuyên truyền cách mạng đó."
Chúng tôi cùng cười.
