Gia đình ông Nguyễn Văn Châu - Căn hầm bí mật và những người con biệt động

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, vùng An Sơn nằm ven sông Sài Gòn, có địa hình sông rạch và vườn cây phức tạp. Đây là điều kiện thuận lợi để cán bộ cách mạng bám dân hoạt động, nhưng cũng là địa bàn thường xuyên bị đối phương tuần tra, lùng sục. Giữa hoàn cảnh ấy, gia đình ông Nguyễn Văn Châu đã âm thầm trở thành một cơ sở che chở cho cán bộ cách mạng.

Khi ấy, ông Châu còn rất nhỏ, chưa hiểu hết ý nghĩa của hai chữ “cách mạng”. Tuy nhiên, trong ký ức tuổi thơ của ông, căn nhà gia đình thường có những người khách đến vào ban đêm rồi lặng lẽ rời đi trước khi trời sáng. Đó là những cán bộ đang hoạt động bí mật, được người mẹ của ông bố trí nơi ăn nghỉ và che giấu trong hầm khi có nguy hiểm.

Căn hầm bí mật không chỉ là nơi trú ẩn mà còn là chỗ bảo vệ cán bộ trước những cuộc vây ráp bất ngờ. Để giữ an toàn cho cơ sở, mọi thành viên trong gia đình đều phải tuyệt đối kín đáo. Người lớn chăm lo cơm nước, theo dõi tình hình; trẻ nhỏ được dặn không kể chuyện trong nhà với người lạ. Mỗi tiếng chó sủa hoặc bước chân xuất hiện ngoài ngõ đều có thể là tín hiệu báo động.

Hai người anh lớn của ông Nguyễn Văn Châu khi mới 12–13 tuổi đã tham gia làm giao liên. Nhờ còn nhỏ tuổi, các anh có thể đi lại trong xóm mà ít bị chú ý. Những bức thư, mẩu tin hoặc lời nhắn quan trọng được giấu kín trong người hoặc ghi nhớ để chuyển đến cán bộ. Có nhiều lần, nhờ phát hiện quân địch đang khép vòng vây, hai anh đã kịp thời báo tin, giúp cán bộ lãnh đạo rời khỏi khu vực nguy hiểm.

Mỗi chuyến giao liên của hai cậu bé đều là một cuộc đấu trí. Các anh phải nhớ từng con đường, bờ ruộng, lối đi qua vườn cây và những vị trí có thể ẩn nấp. Khi gặp người lạ hỏi chuyện, các anh phải tỏ ra như đang đi chơi, chăn trâu hoặc làm việc gia đình. Nếu không may bị khám xét, không chỉ bản thân các anh gặp nguy hiểm mà cả mạng lưới cơ sở cách mạng tại địa phương cũng có thể bị phát hiện.

Khi trưởng thành, hai người anh tiếp tục tham gia chiến đấu và trở thành những chiến sĩ biệt động của quân khu. Một người bị đối phương bắt, giam cầm rồi đày ra Côn Đảo. Người còn lại đã hy sinh khi vừa tròn 18 tuổi – độ tuổi mà nhiều thanh niên mới bắt đầu nghĩ đến tương lai, nhưng anh đã dành trọn tuổi xuân cho độc lập của quê hương.

Người mẹ của ông Châu cũng nhiều lần bị bắt. Đối phương biết gia đình bà có quan hệ với cách mạng nên tra khảo, ép bà chỉ nơi đặt hầm nuôi giấu cán bộ và khai ra những cơ sở bí mật tại địa phương. Dù phải chịu đòn roi và những thủ đoạn uy hiếp, bà vẫn không hé lộ một lời.

Mỗi lần bà bị bắt, những người trong gia đình lại thấp thỏm chờ đợi. Họ vừa lo cho tính mạng của bà, vừa lo hệ thống cơ sở bị phát hiện. Thế nhưng, sau mỗi lần tra khảo, đối phương vẫn không tìm được thông tin cần thiết. Người mẹ trở về với những vết thương trên cơ thể nhưng vẫn giữ trọn lời thề bảo vệ cán bộ và cách mạng.

Sự kiên cường của bà đã giữ an toàn không chỉ cho những người từng ẩn náu dưới căn hầm mà còn cho cả mạng lưới hoạt động tại An Sơn. Nếu bà khai báo, nhiều cán bộ và gia đình cơ sở có thể bị bắt. Vì vậy, sự im lặng của người mẹ trong những cuộc tra tấn cũng chính là một hình thức chiến đấu không tiếng súng.

Chiến tranh qua đi, gia đình ông Nguyễn Văn Châu mang theo những mất mát không thể bù đắp: một người con hy sinh khi mới 18 tuổi, một người bị giam cầm tại Côn Đảo và người mẹ phải chịu nhiều trận tra tấn. Nhưng trên tất cả, gia đình vẫn tự hào vì đã góp phần bảo vệ lực lượng cách mạng, giữ vững phong trào tại quê hương An Sơn.

Qua lời kể của ông Nguyễn Văn Châu, câu chuyện về căn hầm bí mật và những người con biệt động được truyền lại cho thế hệ sau. Đó là minh chứng rằng trong chiến tranh, một mái nhà của nhân dân có thể trở thành pháo đài; một người mẹ kiên trung có thể bảo vệ cả mạng lưới cách mạng; và những cậu bé giao liên 12–13 tuổi cũng có thể góp phần cứu sống nhiều cán bộ giữa vòng vây của kẻ thù.