GIÀ LÀNG ĐIỂU LÊN - CÂU CHUYỆN VỀ NHỮNG ĐÊM "ĐỐT ĐUỐC GIÃ GẠO NUÔI QUÂN"

Tôi là Điểu Lên, người con của sóc Bom Bo. Mỗi lần nghe tiếng cồng chiêng vang lên hay tiếng chày giã gạo trong các ngày hội, ký ức của tôi lại đưa tôi trở về những năm tháng chiến tranh ác liệt, khi cả sóc Bom Bo cùng nhau làm nên một câu chuyện mà đến hôm nay nhiều người vẫn còn nhắc nhớ.

Năm 1965, khi Chiến dịch Đồng Xoài - Phước Long diễn ra, tôi mới mười lăm, mười sáu tuổi. Tuổi còn nhỏ nhưng chiến tranh không cho ai được sống bình yên. Bom đạn của kẻ thù cày xới núi rừng, máy bay quần thảo suốt ngày đêm. Đồng bào S'tiêng chúng tôi phải băng rừng, vượt suối vào căn cứ để vừa giữ làng, vừa giúp bộ đội. Ai cũng hiểu rằng nếu bộ đội thiếu gạo, thiếu lương thực thì sẽ rất khó đánh giặc.

Thế là cả sóc chỉ có một quyết tâm: "Toàn sóc Bom Bo giã gạo nuôi quân."

Ban ngày, đàn ông khỏe mạnh theo bộ đội chiến đấu hoặc đi gùi lúa, bắp, khoai từ rẫy về. Phụ nữ tranh thủ làm nương, chăm con. Đến khi màn đêm buông xuống, thay vì nghỉ ngơi sau một ngày lao động vất vả, mọi người lại tập trung bên những chiếc cối gỗ lớn.

Đêm Bom Bo ngày ấy không sáng bởi đèn điện như bây giờ. Ánh sáng chỉ đến từ những cây lồ ô khô được chẻ ra, đốt thành từng ngọn đuốc cháy bập bùng. Ánh lửa hắt lên khuôn mặt sạm nắng của các mẹ, các chị, các anh thanh niên và cả những đứa trẻ như tôi. Mọi người đứng thành từng tốp, hai người, ba người, bốn người quanh một cối giã gạo. Tiếng chày nện xuống nhịp nhàng, vang xa giữa núi rừng.

"Cắc... cắc... cắc..."

Tiếng chày của cối này hòa với tiếng chày của cối khác, nghe như nhịp tim của cả sóc Bom Bo đang cùng đập vì cách mạng.

Tôi vẫn còn nhớ hình ảnh những người mẹ vừa giã gạo vừa đưa võng ru con. Đứa bé ngủ ngon trong tiếng chày đều đặn. Các cụ già tuy sức yếu nhưng vẫn ngồi sàng gạo, nhặt từng hạt thóc còn sót. Những em nhỏ thì tiếp củi, chẻ thêm lồ ô làm đuốc. Không ai đứng ngoài công việc chung. Già, trẻ, gái, trai, ai cũng góp một phần sức mình.

Có những đêm đang giã gạo thì nghe tiếng máy bay địch gầm rú trên đầu. Mọi người lập tức dập tắt đuốc, ôm con, ôm gạo rồi nhanh chóng chui xuống hầm trú ẩn. Khi tiếng máy bay vừa xa, mọi người lại bước lên, châm lửa, cầm chày và tiếp tục giã như chưa hề có chuyện gì xảy ra. Không ai than mệt, không ai bỏ cuộc, bởi ai cũng hiểu rằng ngoài mặt trận, các chiến sĩ còn gian khổ hơn chúng tôi rất nhiều.

Có lúc gạo trong sóc chẳng còn bao nhiêu. Đồng bào chấp nhận ăn ít đi, nhường từng lon gạo cho bộ đội. Có bữa chỉ ăn củ rừng, ăn rau rừng, vậy mà ai cũng vui vì nghĩ rằng những hạt gạo trắng mình giã ra sẽ giúp các anh bộ đội có thêm sức đánh giặc, bảo vệ quê hương.

Chỉ trong ba ngày đêm, bà con sóc Bom Bo đã giã được hàng tấn gạo để kịp thời tiếp tế cho chiến dịch. Đó không chỉ là những bao gạo, mà còn là tình yêu nước, là niềm tin son sắt của đồng bào S'tiêng dành cho cách mạng. Những hạt gạo ấy được đổi bằng mồ hôi, bằng những đêm thức trắng và cả sự hiểm nguy giữa bom đạn.

Tôi còn nhớ có một người nhạc sĩ đi cùng bộ đội. Ông lặng lẽ đứng nhìn cảnh bà con giã gạo dưới ánh đuốc lồ ô. Ông lắng nghe tiếng chày vang vọng giữa núi rừng, nhìn thấy nụ cười lạc quan trên gương mặt những người dân Bom Bo dù cuộc sống vô cùng gian khó. Sau này, từ những điều mắt thấy tai nghe ấy, ông đã sáng tác bài hát "Tiếng chày trên sóc Bom Bo". Bài hát ấy vang lên khắp mọi miền đất nước, để kể cho mọi người biết rằng giữa chiến tranh ác liệt vẫn có một sóc nhỏ với những con người bình dị đã góp sức mình cho ngày đất nước thống nhất.

Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, chiến tranh đã lùi xa. Bom Bo hôm nay đã đổi thay rất nhiều. Không còn những đêm đốt đuốc giã gạo trong tiếng máy bay gầm rú. Thay vào đó là tiếng cười của trẻ nhỏ, những con đường khang trang và những mùa lúa no đủ. Nhưng mỗi khi nhìn thấy chiếc cối gỗ cũ hay cây chày năm xưa được lưu giữ, lòng tôi vẫn bồi hồi xúc động.

Tôi mong các con, các cháu hôm nay hãy luôn ghi nhớ rằng độc lập, hòa bình không tự nhiên mà có. Đó là thành quả được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và sự hy sinh của biết bao thế hệ. Đồng bào S'tiêng ở sóc Bom Bo chỉ là những người dân bình thường, nhưng khi Tổ quốc cần, tất cả đều biết đặt lợi ích của đất nước lên trên lợi ích của riêng mình.

Nếu các cháu còn nhớ đến câu chuyện những đêm đốt đuốc giã gạo nuôi quân, còn tự hào khi cất lên giai điệu "Tiếng chày trên sóc Bom Bo", thì ngọn lửa yêu nước của cha ông vẫn sẽ tiếp tục được truyền mãi cho các thế hệ mai sau.