Gia nhập Tân Việt cách mạng đảng
Năm 1927, khi mới ở tuổi thiếu niên, Võ Nguyên Giáp gia nhập Tân Việt cách mạng đảng. Theo Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 110 năm ngày sinh Đại tướng của Ban Tuyên giáo Trung ương, đây là một tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Đông Dương – nay là Đảng Cộng sản Việt Nam. Bước đi này đánh dấu sự chuyển mình từ một cậu học sinh yêu nước thành một người hoạt động cách mạng có tổ chức.
Con đường dẫn đến Tân Việt bắt đầu từ người bạn thân Nguyễn Chí Diểu. Theo báo Tiền Phong, sau khi bị đuổi học, Diểu đưa tài liệu cách mạng đến làng An Xá và giới thiệu Giáp vào Tân Việt. Hồi ức của Đại tướng được Tiền Phong dẫn lại cũng ghi rằng năm 1927 ông vào Đảng Tân Việt. Điều này cho thấy mối quan hệ bạn bè thời học sinh đã trở thành sợi dây dẫn dắt Giáp đến với tổ chức.
Theo kiến thức lịch sử phổ thông (sách giáo khoa Lịch sử lớp 12), Tân Việt cách mạng đảng – tên gọi có từ năm 1928 – là tổ chức tập hợp trí thức và thanh niên yêu nước ở Trung Kỳ. Đến cuối năm 1929, bộ phận tiên tiến của tổ chức chuyển sang lập trường cộng sản và lập nên Đông Dương Cộng sản Liên đoàn, một trong những tổ chức cộng sản hợp nhất thành Đảng Cộng sản Việt Nam đầu năm 1930.
Trong thời gian hoạt động trong Tân Việt, Võ Nguyên Giáp không chỉ tham gia những buổi sinh hoạt. Theo hồi ức do Tiền Phong thuật lại, ông viết bài cho báo Tiếng Dân với bút danh Vân Đình. Báo Pháp luật cho biết sau khi bị đuổi học, ông được cụ Huỳnh Thúc Kháng bảo lãnh vào làm biên tập cho báo này. Cũng theo hồi ức, năm 1928 ông được chỉ định làm Ủy viên Trung ương dự bị của đảng, phụ trách công tác tuyên huấn và giao thông.
Bài viết khác trên Tiền Phong cho biết thêm: vào giữa năm 1928, Giáp trở lại Huế làm thư ký Nhà xuất bản Quan Hải Tùng Thư – một cơ sở của Đảng Tân Việt – và đến năm 1929 là thành viên của nhóm hạt nhân của đảng này. Những vai trò ấy cho thấy một thanh niên chưa đầy hai mươi tuổi đã được các đồng chí tin tưởng giao nhiệm vụ quan trọng. Tuy nhiên, như với mọi hồi ức, người đọc nên hiểu những chức danh cụ thể cần được đối chiếu thêm với các nghiên cứu lịch sử chuyên ngành.
Hồi ức do Tiền Phong dẫn lại còn kể: năm 1929, ông cùng nhóm bạn lập các tổ chức cộng sản tiền thân của Đảng, đi Vinh, Hà Nội và Sài Gòn để vận động. Đề cương của Ban Tuyên giáo Trung ương thì tổng kết: ông tham gia phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh và bị thực dân Pháp bắt giữ, giam ở nhà lao Thừa Phủ, Huế vào năm 1930. Như vậy, từ năm 1927 đến năm 1930, chỉ trong ba năm, người học trò từ An Xá đã đi từ những buổi bãi khóa đến những hoạt động chính trị thực sự, và đã nếm trải nhà tù.
Vì sao Tân Việt lại thu hút những thanh niên như Võ Giáp? Có thể thấy, đó là tổ chức dành cho những người trẻ không chấp nhận cảnh nước mất nhà tan, muốn tìm một con đường rõ ràng hơn so với những cuộc biểu tình tự phát. Tân Việt cung cấp cho họ tổ chức, tài liệu, các mối liên hệ và một mục tiêu chung. Đối với Giáp, đó cũng là nơi ông tiếp tục tiếp cận những tài liệu cách mạng – như chính Nguyễn Chí Diểu đã mang đến tận làng An Xá.
Sự kiện Võ Nguyên Giáp gia nhập Tân Việt năm 1927 là một mốc quan trọng trong tiểu sử của ông. Từ đây, những năm tháng thiếu niên sôi nổi chuyển thành những năm tháng của người chiến sĩ cách mạng. Và hành trình ấy, như các bài sau trong loạt bài này sẽ kể, còn đi qua nhà lao Huế, qua những lớp học ở Hà Nội và qua cuộc gặp gỡ định mệnh với lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc năm 1940.
Nguồn tham khảo:
• Ban Tuyên giáo Trung ương – Đề cương tuyên truyền kỷ niệm 110 năm ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp (kèm Công văn số 3793/BNV-VP ngày 04/8/2021 của Bộ Nội vụ): https://moha.gov.vn/KND/TT/Lists/TinTuc/Attachments/43880/de-cuong-tuyen-truyen-ky-niem-110-nam-ngay-sinh-dai-tuong-vo-nguyen-giap-05082021123415CH.pdf
• Báo Tiền Phong – “Võ Nguyên Giáp – Ngọn núi lửa phủ tuyết”: https://tienphong.vn/vo-nguyen-giap-ngon-nui-lua-phu-tuyet-post1702984.tpo
• Báo Tiền Phong – “Võ Nguyên Giáp – Tư lệnh của các tư lệnh” (hồi ức của Đại tướng do Đại tá Hoàng Minh Phương thuật lại): https://tienphong.vn/xa-hoi/649142/Vo-Nguyen-Giap---Tu-lenh-cua-cac-tu-lenh-tpol.html
• Báo Pháp luật – “Đại tướng Võ Nguyên Giáp với đất và người Quảng Nam – Đà Nẵng”: https://baophapluat.vn/dai-tuong-vo-nguyen-giap-voi-dat-va-nguoi-quang-nam-da-nang-post135650.html
• Sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 (NXB Giáo dục Việt Nam) – phần phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam giai đoạn 1925–1930
