Gia nhập Việt Nam Quốc dân đảng và bản án tù Côn Đảo
Bị bắt giam tại "địa ngục trần gian" Côn Đảo và bước chuyển biến tư tưởng quan trọng.
Năm 1927, Nguyễn Phương Thảo gia nhập Việt Nam Quốc dân đảng — một tổ chức yêu nước theo tư tưởng cách mạng tư sản thời bấy giờ. Ông tích cực tham gia chuẩn bị cho Cuộc khởi nghĩa Yên Bái (1930). Tuy nhiên, cuộc khởi nghĩa bị thực dân Pháp đàn áp dã man, Nguyễn Phương Thảo bị chính quyền thực dân bắt giữ, kết án 5 năm khổ sai và đày ra "địa ngục trần gian" Côn Đảo.
Tại Côn Đảo, ông bị giam chung với nhiều tù nhân chính trị, trong đó có những chiến sĩ cộng sản kiên trung. Chính trong môi trường tù tù nghiệt ngã này, ông đã chứng kiến sự kiên cường và lý luận cách mạng sâu sắc của những người cộng sản như Nguyễn Văn Cừ, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng. Ông bắt đầu tự giác nghiên cứu Chủ nghĩa Mác - Lênin và chuyển biến mạnh mẽ về tư tưởng.
Cũng tại Côn Đảo, do những mâu thuẫn gay gắt về quan điểm đấu tranh trong nội bộ tù nhân, ông đã bị một số thành viên quá kích móc mất mắt trái. Dù chịu thương tật vĩnh viễn, Nguyễn Phương Thảo không hề nản chí hay thù hận. Ông biến đau thương thành ý chí sắt đá, khẳng định lập trường đứng về phía cách mạng vô sản. Chiếc mắt còn lại cùng tấm lòng kiên trung đã trở thành biểu tượng cho bản lĩnh bất khuất của ông.
