Giác ngộ lý tưởng và tham gia Việt Nam Cách mạng Thanh niên
Bước ngoặt trở thành chiến sĩ cách mạng và phong trào "Vô sản hóa" tại vùng mỏ.
Năm 1928, mới 16 tuổi, Nguyễn Văn Cừ được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Đây là tổ chức do Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam.
Thực hiện chủ trương "Vô sản hóa" của tổ chức, Nguyễn Văn Cừ đã tự nguyện từ bỏ cuộc sống thành thị để xuống vùng mỏ Quảng Ninh – nơi tập trung đông đảo giai cấp công nhân lao động cực nhọc nhất. Ông làm phu mỏ tại Vàng Danh, Cẩm Phả, trực tiếp sống, lao động và chia sẻ những đắng cay, khổ cực cùng người thợ mỏ.
Chính trong lò than rực lửa và môi trường lao động khắc nghiệt, Nguyễn Văn Cừ đã nhanh chóng trưởng thành. Ông không chỉ rèn luyện cho mình bản lĩnh vững vàng của người chiến sĩ vô sản mà còn tích cực tuyên truyền, giác ngộ lý tưởng cách mạng cho hàng ngàn công nhân mỏ. Những lớp học bí mật do ông tổ chức đã đào tạo nên nhiều nòng cốt cách mạng, đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển của phong trào công nhân vùng mỏ Đông Bắc
