GIẢI PHÓNG PHƯỚC LONG – MỆNH LỆNH ĐƯỢC GIAO CHO QUÂN ĐOÀN 4

Sau gần 2 năm ký Hiệp định Pari, sự thất bại trong các hoạt động quân sự, những bất ổn nội bộ cùng với khó khăn về kinh tế do nguồn viện trợ của Mỹ giảm khiến thực lực của Việt Nam Cộng hòa (VNCH) sa sút hẳn.

Sài Gòn - “hòn ngọc viễn đông” bắt đầu rạn nứt khi người Mỹ cắt viện trợ. Nạn thất nghiệp, đói khát, cướp bóc, quan chức chính quyền tham nhũng, buôn lậu, nhân dân dần chán ghét chế độ Thiệu - Hương.

Trên chiến trường, sự tấn công quyết liệt của ta đã đẩy quân địch vào tình thế bị động, phải dồn quân đóng tại các đô thị lớn, việc phòng thủ vùng nông thôn và rừng núi trở nên lỏng lẻo.

Hội nghị Bộ Chính trị tháng 10/1974 nhận định “lực lượng so sánh giữa ta và nguỵ thì ta đang ở thế thắng, thế tiến lên; trái lại, vì thất bại liên tiếp thế và lực của nguỵ, cả về chính trị và quân sự, đang xuống dốc”. Bộ Chính trị hạ quyết tâm: “Thời cơ này đòi hỏi phải làm nhanh, làm gọn, làm triệt để, nhưng phải khôn khéo. Có như thế mới tạo được bất ngờ, không ai kịp trở tay”.

Quân ủy Trung ương quyết định mở đợt tiến công “có mức độ”, chủ yếu ở đồng bằng sông Cửu Long và miền Đông Nam Bộ, nhằm tiếp tục phát triển thế, lực theo hướng có lợi cho ta. Triển khai chủ trương trên, Bộ Tư lệnh Miền giao nhiệm vụ cho Quân đoàn 4 (Binh đoàn Cửu Long) mở Chiến dịch Đường số 14 - Phước Long.

Đường 14 - Phước Long có vai trò chiến lược quan trọng trong thế trận phòng thủ của quân đội VNCH ở Đông Nam Bộ với khoảng 5 vạn dân gồm đồng bào Stiêng, Khơme và công nhân cao su.

Phước Long gồm các chi khu quân sự Đồng Xoài, Bố Đức, Đức Phong, quận lỵ Phước Bình, thị xã Phước Long và căn cứ Bà Rá nằm trong tuyến phòng thủ từ xa của Quân đội VNCH để bảo vệ Sài Gòn và các tỉnh đông dân trù phú ở Nam Bộ.

Do có các giao lộ của đường số 2 nối với đường 14 qua ngã ba Đồng Xoài - Phước Bình và đường 311 nối với đường 14 qua ngã ba Liễu Đức – Bà Rá, có điểm cao đột xuất Bà Rá (736m). Phước Long trở thành điểm án ngữ, ngăn chặn hành lang vận tải của Quân Giải phóng qua Lào và Campuchia vào Đông Nam Bộ. Đồng thời, Phước Long giữ vị trí chia cắt thế liên hoàn của các vùng của Quân Giải phóng, cô lập Lộc Ninh với Nam Tây Nguyên và các tỉnh miền Đông Nam Bộ khác.

Về quyết định đánh đường 14 - Phước Long, Đại tướng Võ Nguyên Giáp viết: “Các đồng chí ở B2 (Mặt trận Đông Nam Bộ), với thực tiễn và kinh nghiệm chiến đấu, nắm tình hình địch tại chỗ, chủ trương trước hết đánh Đồng Xoài, chi khu quận lỵ và là vị trí then chốt của tỉnh Phước Long. Tiếp đó tiến đánh Phước Long, giành một chiến thắng mở đầu vang dội. Các đồng chí Bộ Tổng Tham mưu, trước tình hình ta rất thiếu đạn, nhất là đạn súng lớn, chủ trương đánh Bù Đăng, Bù Na là những vị trí quan trọng hơn ở phía bắc Đồng Xoài để có thêm đạn pháo chiến lợi phẩm đánh Đồng Xoài. Cuối cùng mọi người thống nhất ý kiến về kế hoạch tiến công và mục tiêu tiến công là Bù Đăng, Bù Na, Đồng Xoài và cả Phước Long, mặc dù lúc đầu Bộ Tổng Tham mưu không đặt ra nhiệm vụ đánh mục tiêu này”.

Rạng sáng ngày 13/12/1974, dưới sự chỉ huy của Tư lệnh Chiến dịch – Thiếu tướng Hoàng Cầm, Quân Giải phóng bắt đầu khai hỏa, mở màn cho Chiến dịch. Chiến dịch chia thành 3 đợt, đến ngày 06/01/1975 ta đã giải phóng hoàn toàn thị xã Phước Long.

Qua 25 ngày đêm chiến đấu, Quân đoàn 4 đã tiêu diệt và làm tan rã toàn bộ quân địch ở Phước Long, diệt 1.160 lính, bắt 2.146 lính, sau đó ra trình diện 1.000 lính VNCH. Thu toàn bộ vũ khí và phương tiện chiến tranh của quân đội Sài Gòn tại đây, phá huỷ 15 máy bay, 4 khẩu pháo, 3 xe bọc thép, thu 3.125 súng các loại, 100 xe ô tô, 10.000 viên đạn pháo… Chiến dịch đã giải phóng hoàn toàn tỉnh Phước Long với 50.000 dân, trực tiếp uy hiếp hệ thống phòng thủ phía bắc Sài Gòn của VNCH.