Giai thoại về cây cầu lịch sử mang tên Vô Tình

Đến xã Cổ Lễ, tỉnh Ninh Bình, nhiều người không khỏi ngỡ ngàng khi đi qua cây cầu Vô Tình, một địa danh gắn liền với chiến thắng quân xâm lược Nguyên Mông của quân dân nhà Trần (1285).

Theo lịch sử, cầu Vô Tình là một địa danh gắn liền với chiến thắng quân xâm lược Nguyên Mông của quân dân nhà Trần (1285). Khi chiến sự diễn ra quyết liệt, vua tôi nhà Trần đã tạm rời kinh thành Thăng Long về Thiên Trường tìm kế chống giặc. Vua Trần chú trọng xây dựng phòng tuyến phía Nam để phòng giặc Nguyên Mông từ phía biển đánh lên.

Đầu xuân 1285, một toán kỵ binh Nguyên Mông từ Bố Hải Khẩu tràn sang, kết hợp với toán bộ binh từ cửa sông Hồng đổ lên, chúng định đánh vào phía Nam phủ Thiên Trường. Bên ta nhiều đạo binh các nơi về phối hợp với dân binh tại chỗ, đánh giặc bảo vệ cung điện nhà Trần. Chiếc cầu bắc qua sông Kim nằm trên tuyến đường quan trọng của vùng này bị ta phá, làm cầu giả thay thế, rồi cho quân phục sẵn hai mố cầu. Sau đó, cho một toán đánh nhau với chúng rồi giả vờ thua rút đền gần cầu, giặc gần tới nơi, ta rút thật nhanh qua cầu rồi tháo cạm. Bị sập cầu, người, ngựa bên phía địch giẫm đạp lên nhau chết vô số. Quân mai phục của ta hò la xông lên. Quân địch vô tình chủ quan, bị động nên không kịp trở tay, đã bị thất bại hoàn toàn.

Từ ấy, cây cầu qua sông Kim được mang tên cầu Vô Tình. Vậy nên đời sau vào mùa xuân có người qua cầu Vô Tình đã làm bài thơ “Vô tình hoài cổ” cảm kích vì trận chiến thắng, góp phần nhỏ cùng đại quân Trần đánh bại đội quân xâm lược hung hãn:

“Đất rộng trời cao bốn mặt bằng

Vô tình trận ấy tiếng còn vang

Quân Trần ca hát quân Nguyên khóc

Mấy độ xuân ca giáo cắp ngang”.

Thời kỳ thực dân Pháp xâm lược nước ta, nhiều trận đánh ác liệt đã diễn ra quanh khu vực cầu Vô Tình. Ngày 15/12/1952, Tiểu đoàn Thanh Lãng phối hợp với du kích đã phục kích ở cầu Vô Tình, đón đánh đoàn xe chở địch. Khi xe đi đầu của địch đến cách cầu Vô Tình khoảng 100m thì mũi tiến công của quân ta nổ súng ở cầu Đông Thượng (Xã Cổ Lễ, tỉnh Ninh Bình). Chiếc xe đầu vừa dừng lại, mũi chặn đầu của quân ta ở trại Vô Tình bắn ra, đội hình xe địch ùn lại. Quân ta phục ở hai bên đường xông lên, quân địch chống đỡ không nổi bỏ chạy tán loạn vào thôn Đông Trung (xã Cổ Lễ, tỉnh Ninh Bình) lẩn trốn. Kết quả trận phục kích ở cầu Vô Tình, nhân dân và du kích đã bắt sống 40 lính Âu Phi (trong đó có tên quan hai Béc Công), 90 ngụy binh, đốt cháy 18 xe vận tải các loại.

Trước việc kết thúc nhanh quá nhanh của trận đánh, ban chỉ huy Tiểu đoàn đã nảy ra ý định táo bạo lừa địch, ép lính vô tuyến điện của địch bị bắt giữ liên lạc qua điện đài xin cấp trên của hắn khẩn cấp tiếp viện. Trưa 16/12/1952, trực thăng địch bay đến khảo sát, bốn máy bay vận tải tới thả 50 dù hàng gồm (súng, đạn, quân trang, dụng cụ...) xuống đồn Vô Tình. Như vậy ta đã bịt mắt địch để địch vô tình tiếp tế cho ta tiếp tục đánh chúng. Vì vậy, những giai thoại về cầu Vô Tình vì thế ngày càng thêm ly kỳ…

Ngày nay, trong đền thôn Hạ (xã Cổ Lễ) vẫn còn đôi câu đối ca ngợi tài chọn nơi đồn binh, tạo nên chiến thắng Vô Tình:

“Có ý đóng đồn binh rõ ràng trí thánh

Vô Tình đánh thắng giặc rực rỡ oai thần”.

Và sau này, người đời còn có thơ về địa danh này:

“Vô Tình hai chữ vô tình

Vô tình với giặc, hữu tình với ta”.