Gỉang đường trong lòng địa đạo

Người ta bảo lính sinh viên đi trận mang theo cả một "kho vàng" trong đầu, mà cái kho ấy phát huy tác dụng vào những lúc chẳng ai ngờ tới nhất. Tiểu đội tôi có bốn đứa thì hết ba đứa là dân Bách Khoa (khoa Điện, khoa Cơ khí) và tôi – thằng sinh viên năm hai ngành Toán lý của Đại học Tổng hợp. Bốn thằng gom lại thành một cái "viện hàn lâm" thu nhỏ giữa đại ngàn Trường Sơn.

Tôi nhớ nhất là những ngày mùa đông năm 1973, mưa rừng rả rích kéo dài thê lê, thối đất thối cát. Đường giao liên sũng nước, tụi tôi được lệnh bám trụ trong một nhánh địa đạo sâu dưới lòng đất để chờ hiệp đồng tác chiến. Không gian địa đạo chật chội, ẩm ướt, ánh sáng từ chiếc đèn dầu lạc tù mù chỉ đủ soi rõ vài khuôn mặt nhem nhuốc. Nằm nghe tiếng mưa rơi rả rích hòa lẫn tiếng pháo tầm xa chốc chốc lại dội lên, cái nhớ trường, nhớ lớp, nhớ giảng đường ký túc xá nó cồn cào, bứt rứt không sao ngủ được.

Thằng Nam "đại ca" – sinh viên năm cuối Bách Khoa, thanh niên cứng cựa nhất hội – bỗng lồm cồm bò dậy. Nó nhặt một cành cây khuynh diệp khô bẻ cụt ngủn, mắt sáng lên nhìn ba đứa tụi tôi:

"Này mấy thằng lính phòng thí nghiệm! Nằm không chán chết, hôm nay tao làm giảng viên, lên lớp cho tụi mày bài 'Tích phân bội ba và ứng dụng trong không gian' nhé. Thằng Quân (là tôi), mày dân Toán, cấm cãi thầy đấy!"

Thế là "giảng đường địa đạo" chính thức khai mạc. Bảng đen là nền đất sét ẩm mốc của lòng địa đạo, phấn viết là đầu nhọn của cành cây khô. Thằng Nam nắn nót vạch lên đất những ký hiệu tích phân hình con sếu ($\int$), rồi viết ra các hệ phương trình ma trận nâng cao. Nó vừa viết vừa giảng giải say sưa, giọng trầm thấp nhưng rành rọt như thể đang đứng trước bục giảng có hàng trăm sinh viên chăm chú lắng nghe.

Dân tự nhiên tụm lại một chỗ thì kiểu gì cũng có tranh luận. Tôi nhìn cái công thức tính thể tích của nó, phát hiện ra một chỗ nhầm lẫn do nó tính sai vi phân. Tôi liền giật lấy một hòn đá, vạch một đường chéo:

"Sai rồi thầy Nam ơi! Chỗ này biến thiên theo tọa độ cầu cơ mà, ông áp tọa độ trụ vào là đổ bể hết! Bài này mà đi thi thầy cho ăn trứng ngỗng!"

Thằng Bình, thằng Hải lập tức nhảy vào cuộc. Đứa bênh tôi, đứa bảo vệ thầy Nam. Bốn thằng lính sinh viên quên bẵng đi mình đang ở nơi ranh giới sinh tử, quên đi cái đói, cái rét của rừng già. Chúng tôi lao vào một cuộc tranh luận học thuật nảy lửa, tay múa may, miệng thì phân tích các định lý Vật lý, Toán học, xì xào tranh cãi vang cả góc hầm.

Giữa lúc cuộc "bảo vệ luận văn dã chiến" đang ở đỉnh điểm, anh đại đội trưởng đi kiểm tra công sự ghé đầu vào. Thấy bốn khuôn mặt trẻ măng đang chúi đầu vào đống công thức loằng ngoằng trên đất, anh ngẩn người ra mất vài giây rồi lắc đầu cười trừ:

"Mấy ông tướng sinh viên này lạ thật! Người ta đi đánh giặc thì mang súng mang đạn ra lau, các ông mang cả tích phân với ma trận vào lòng đất thế này thì giặc nào chịu thấu. Đi đánh giặc mà cứ như đang ôn thi học kỳ không bằng!"

Đêm đó, một loạt bom tọa độ dội xuống ngay trên đỉnh đồi, đất đá trên nóc địa đạo rung lên bần bật, rào rào rơi xuống xóa nhòa đi những công thức toán học tụi tôi vừa vạch. Nhưng dưới ánh đèn dầu lạc mờ ảo, chúng tôi nhìn nhau cười toe toét.

Những công thức trên đất sét có thể bị bom đạn xóa nhòa, nhưng tri thức, sự lạc quan và cái chất trí thức lãng mạn của sinh viên thì bom đạn chịu chết, chẳng thể nào hủy diệt được. Chính cái "giảng đường" kỳ lạ dưới lòng đất ấy đã sưởi ấm chúng tôi qua mùa đông buốt giá, giữ cho tâm hồn những người lính trẻ luôn xanh tươi, để ngày mai lại ôm súng vững vàng bước vào trận đánh.