Giảng đường và những khoảng trống vĩnh viễn

Mùa xuân năm 1975, chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng. Đất nước trọn niềm vui, Nam Bắc sum họp một nhà. Thành trở về Hà Nội trên một chuyến tàu ngợp bóng cờ hoa. Ga Hàng Cỏ ngày trở về vẫn có hoa gạo đỏ, nhưng người đón anh không còn là một cô gái tuổi mười chín mộng mơ nữa, mà là Hà — người con gái đã kiên nhẫn chờ đợi anh suốt 4 năm ròng rã, nếm trải biết bao trận bom Mỹ cày xới lòng Hà Nội.

Họ cưới nhau trong một đám cưới giản dị thời bao cấp. Quà cưới chỉ là chiếc chăn con công, vài phong bánh khảo và những lời chúc mừng chân thành của đồng đội.

Mùa hè năm 1976, Thành trở lại giảng đường đại học để hoàn thành nốt chương trình học bị bỏ dở. Anh mặc chiếc áo lính bạc màu sờn vai, bước đi hơi tập tễnh vì một mảnh đạn bom bi vẫn còn găm trong xương đùi mỗi khi trái gió trở trời lại đau nhức nhối.

Gian phòng học của khoa Văn khóa ấy trống hoác một góc. Những chiếc ghế trống vốn thuộc về Nam, về Hùng, về Sơn — những người bạn cùng nhập ngũ với Thành ngày ấy — giờ vĩnh viễn không có ai ngồi vào nữa. Thầy giáo già bước vào lớp, nhìn quanh một lượt những gương mặt người lính trở về, tóc thầy đã bạc hơn nhiều. Thầy nghẹn ngào:

"Hôm nay, chúng ta học bài tiếp theo... Chúng ta học bằng cả những trải nghiệm xương máu của những người ngồi đây, và của cả những người đã gửi lại tuổi xuân cho đất nghĩa vụ thiêng liêng của Tổ quốc."

Thành lật mở trang vở mới. Đôi bàn tay từng bóp cò súng, từng băng bó vết thương cho đồng đội, giờ run run cầm lại cây bút mực. Khói bom đã tan, nhưng cuộc chiến giành lại tri thức, xây dựng lại đất nước từ đống đổ nát hoang tàn giờ mới thực sự bắt đầu. Anh biết, mình phải học, phải sống cho cả phần của những người đồng đội đã nằm lại dưới tầng đất sâu Trường Sơn.