Giáo sư, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ: Người thầy thuốc anh hùng và huyền thoại Penicillin Việt Bắc
Giáo sư, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ: Người thầy thuốc anh hùng và huyền thoại Penicillin Việt Bắc
Trong lịch sử y học Việt Nam, Giáo sư, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ (1910 – 1967) là một biểu tượng xuất sắc về tinh thần phụng sự Tổ quốc và tri thức khoa học. Ông không chỉ là nhà ký sinh trùng học hàng đầu Việt Nam mà còn là vị anh hùng hy sinh thầm lặng trên chiến trường để bảo vệ sức khỏe cho nhân dân và chiến sĩ.
Tựơng đài trí thức gạt bỏ nhung lụa vì Tổ quốc
Sinh ra tại Huế trong một gia đình nhà nho hiếu học, Đặng Văn Ngữ tốt nghiệp Bác sĩ Y khoa tại Trường Đại học Y Dược Hà Nội năm 1937. Với tài năng vượt trội, ông trở thành trợ lý giảng dạy chuyên ngành Ký sinh trùng và nhanh chóng khẳng định uy tín khoa học.
Năm 1943, ông sang Nhật Bản nghiên cứu tại Viện Quân y Tokyo. Dù có cơ hội phát triển sự nghiệp đỉnh cao tại nước ngoài, đáp lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, năm 1949, ông quyết định rời bỏ điều kiện sống đầy đủ để trở về chiến khu Việt Bắc gian khổ, cống hiến trọn vẹn cho cách mạng.
Kỳ tích "Penicillin Việt Bắc"
Trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp, thương bệnh binh ở chiến khu đối mặt với nguy cơ tử vong rất cao do nhiễm trùng vết thương vì thiếu thuốc kháng sinh. Bác sĩ Đặng Văn Ngữ đã bắt tay vào nghiên cứu sản xuất thuốc kháng sinh trong điều kiện vô cùng thiếu thốn giữa núi rừng.
Sáng chế nước Penicillin: Không có trang thiết bị hiện đại, ông tự chế tạo dụng cụ nuôi cấy chủng nấm Penicillium từ những nguyên liệu tự nhiên có sẵn.
Cứu sống hàng vạn thương binh: Dung dịch Penicillin lọc ra từ phòng thí nghiệm dã chiến của ông đã điều trị thành công cho hàng nghìn chiến sĩ bị nhiễm trùng nặng, hạn chế tối đa nguy cơ cưa chân tay hoặc tử vong trên chiến trường.
Sáng chế này không chỉ là một kỳ tích chuyên môn mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với sức chiến đấu của quân đội ta lúc bấy giờ.
Người đặt nền móng cho ngành Ký sinh trùng Việt Nam
Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc (1954), Giáo sư Đặng Văn Ngữ đảm nhiệm các vị trí quan trọng:
Chủ nhiệm Bộ môn Ký sinh trùng – Trường Đại học Y Hà Nội.
Viện trưởng đầu tiên của Viện Sốt ran - Ký sinh trùng và Côn trùng Trung ương (thành lập năm 1957).
Ông dành nhiều tâm huyết nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm phổ biến ở Việt Nam như sốt rét, giun sán, và các loài côn trùng truyền bệnh. Những công trình nghiên cứu của ông đã đặt nền móng vững chắc cho hệ thống phòng chống sốt rét và bệnh ký sinh trùng trên toàn quốc.
Sự hy sinh anh dũng trên chiến trường
Năm 1967, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, căn bệnh sốt rét hoành hành nghiêm trọng dọc tuyến đường Trường Sơn và chiến trường miền Nam. Dù tuổi đã cao và sức khỏe giảm sút, Giáo sư Đặng Văn Ngữ vẫn xung phong vào chiến trường Thừa Thiên - Huế để trực tiếp nghiên cứu vắc-xin và phương pháp phòng chống sốt rét tại chỗ cho quân giải phóng.
Trong một trận bội phá của không quân Mỹ vào ngày 13 tháng 3 năm 1967 tại khu vực chân núi A Lưới, Giáo sư Đặng Văn Ngữ đã hy sinh ngay trên bàn làm việc cùng các học trò của mình.
Di sản sống mãi với thời gian
Sự hy sinh và những đóng góp của Giáo sư, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận bằng những danh hiệu cao quý nhất:
Danh hiệu Anh hùng Lao động và Liệt sĩ.
Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ (truy tặng đợt I năm 1996).
Tên của ông được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và bệnh viện trên khắp cả nước.
Giáo sư Đặng Văn Ngữ là hình mẫu trọn vẹn của một nhà khoa học chân chính: lấy tri thức làm vũ khí, lấy sự sống của nhân dân làm mục tiêu và sẵn sàng hy sinh tất cả vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
