Giáo sư, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ – Người trí thức dành trọn đời cho sự sống

Năm 1943, giữa lúc sự nghiệp khoa học đang rộng mở tại Nhật Bản, người bác sĩ trẻ Đặng Văn Ngữ chọn dấn thân vào con đường nghiên cứu ký sinh trùng – một lĩnh vực vừa gian khổ vừa khát khao cống hiến cho quê hương. Là học trò xuất sắc của Giáo sư Hồ Đắc Di, ông sớm ghi danh vào lịch sử y học khi phát hiện ra giống nấm sản xuất Penicillin tại Nhật. Nhưng giữa đỉnh cao danh vọng nơi xứ người, tiếng gọi từ đại ngàn Việt Bắc và nỗi đau của nhân dân đang chìm trong bom đạn đã thúc giục ông trở về.

Năm 1949, rời bỏ điều kiện nghiên cứu tiên tiến, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ vượt chặng đường vạn dẫm trở về căn khu kháng chiến. Hành lý quý giá nhất của ông không phải vinh hoa hay tiền bạc, mà là chiếc kính hiển vi cùng những chủng nấm Penicillin quý giá. Giữa đại ngàn Việt Bắc thiếu thốn đủ bề, ông đã biến những lóng tre, hũ sành thành phòng thí nghiệm dã chiến. Bằng tài năng và nghị lực phi thường, ông đã nghiên cứu và chế tạo thành công "nước lọc Penicillin" (Penicillin thô). Trong bối cảnh thuốc kháng sinh khát hiếm hơn vàng, những giọt nước lọc y học ấy đã cứu sống hàng vạn thương bệnh binh ngoài mặt trận, ngăn ngừa hoại tử và nhiễm trùng, đóng góp trực tiếp vào chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ.

Khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, Giáo sư Đặng Văn Ngữ trở thành Viện trưởng đầu tiên của Viện Sốt rát, Ký sinh trùng và Côn trùng Việt Nam. Nhưng trái tim ông chưa bao giờ ngừng hướng về những nơi gian khổ nhất. Những năm tháng chiến tranh chống Mỹ ác liệt, căn bệnh sốt xuất huyết và sốt rét ác tính đang là "sát thủ thầm lặng" tàn phá sức chiến đấu của quân dân ta trên tuyến đường Trường Sơn.

Không chịu ngồi trong phòng thí nghiệm an toàn ở Hà Nội, người giáo sư ngoài 50 tuổi đã tình nguyện xung phong vào chiến trường miền Nam. Ông cùng các đồng nghiệp lặn lội qua từng cánh rừng, trực tiếp nghiên cứu và pha chế vắc-xin chống sốt rét ngay tại trọng điểm ác liệt nhất.

Rồi ngày đau thương ấy cũng đến. Tháng 3 năm 1967, trong một đợt khảo sát và nghiên cứu tại vùng ngã ba biên giới thuộc tỉnh Thừa Thiên (nay là Thừa Thiên Huế), một trận mưa bom tọa độ của không quân Mỹ đã dội xuống khu căn cứ. Giáo sư, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ đã ngã xuống ngay bên chiếc kính hiển vi và những dòng ghi chép dở dang, cống hiến trọn vẹn hơi thở cuối cùng cho sự nghiệp y học và độc lập dân tộc.

Giáo sư, Bác sĩ, Anh hùng Lao động, Liệt sĩ Đặng Văn Ngữ ra đi, nhưng ngọn lửa trí tuệ và tấm lòng nhân ái của ông vẫn sống mãi. Ông không chỉ là một nhà khoa học lỗi lạc đặt nền móng cho ngành Parasitology (Ký sinh trùng học) Việt Nam, mà còn là biểu tượng cao đẹp nhất của người tri thức cách mạng: Lấy tri thức làm vũ khí, lấy tình yêu thương nhân dân làm lẽ sống, và sẵn sàng dâng hiến trọn đời mình cho sự sống của đồng bào.