Giáo sư Lê Thi – Người phụ nữ kéo cờ trong Ngày Độc lập 2-9-1945

75 năm sau khoảnh khắc lịch sử tại Quảng trường Ba Đình, tên tuổi Giáo sư Lê Thi vẫn gắn với một hình ảnh đặc biệt: người phụ nữ cùng Đàm Thị Loan được giao nhiệm vụ kéo lá cờ đỏ sao vàng trong ngày khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đằng sau khoảnh khắc ấy là cuộc đời của một nữ trí thức đã trải qua chiến tranh, hoạt động cách mạng và dành nhiều năm cho nghiên cứu khoa học xã hội.

Người con của một gia đình trí thức yêu nước

Giáo sư Lê Thi tên thật là Dương Thị Thoa, sinh năm 1926, quê ở Mễ Sở, Văn Giang, Hưng Yên. Bà là con gái của nhà giáo, học giả Dương Quảng Hàm, một trí thức nổi tiếng của Việt Nam.

Sinh ra trong một gia đình coi trọng việc học và có truyền thống yêu nước, Dương Thị Thoa sớm tiếp xúc với những tư tưởng tiến bộ. Những năm tuổi trẻ của bà cũng là giai đoạn đất nước đứng trước những biến động lớn, thúc đẩy nhiều thanh niên trí thức tìm đến con đường cách mạng.

Bà tham gia hoạt động cách mạng từ đầu năm 1945. Bí danh Lê Thi sau này trở thành cái tên gắn liền với cuộc đời hoạt động và nghiên cứu của bà.

Khoảnh khắc lịch sử tại Quảng trường Ba Đình

Ngày 2-9-1945, hàng vạn người dân tập trung tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội để dự lễ Độc lập.

Trong buổi lễ trọng đại ấy, Dương Thị Thoa và Đàm Thị Loan được giao nhiệm vụ kéo lá cờ đỏ sao vàng. Hai người phụ nữ đứng bên cột cờ, thực hiện nghi thức kéo quốc kỳ giữa không khí thiêng liêng của ngày đất nước tuyên bố độc lập.

Khoảnh khắc ấy chỉ diễn ra trong thời gian ngắn nhưng trở thành một hình ảnh mang tính biểu tượng trong lịch sử Việt Nam hiện đại.

Nhiều thập niên sau, Giáo sư Lê Thi vẫn được nhắc đến như một nhân chứng đặc biệt của ngày 2-9-1945. Bà không chỉ chứng kiến sự kiện mà còn trực tiếp tham gia vào một nghi thức quan trọng của buổi lễ.

Từ người hoạt động cách mạng đến nhà khoa học

Sau những năm đầu tham gia cách mạng, Lê Thi tiếp tục con đường học tập và nghiên cứu.

Bà dành phần lớn sự nghiệp cho lĩnh vực triết học và khoa học xã hội, đặc biệt quan tâm đến những vấn đề về phụ nữ, gia đình và bình đẳng giới.

Trong nhiều năm công tác, bà tham gia nghiên cứu, giảng dạy và giữ nhiều vị trí chuyên môn. Những công trình của bà tập trung vào những vấn đề xã hội gắn với đời sống con người, trong đó có vai trò của phụ nữ trong gia đình và xã hội.

Từ một cô gái trẻ tham gia cách mạng trong những ngày đất nước giành độc lập, Lê Thi dần trở thành một nhà khoa học có nhiều đóng góp cho lĩnh vực nghiên cứu về phụ nữ và gia đình.

Người dành nhiều tâm huyết cho phụ nữ

Một trong những dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp khoa học của Giáo sư Lê Thi là những nghiên cứu về phụ nữ Việt Nam.

Bà quan tâm đến vị trí của người phụ nữ trong gia đình, lao động, đời sống xã hội và quá trình phát triển của đất nước. Các vấn đề như bình đẳng giới, quan hệ gia đình và sự thay đổi vai trò của phụ nữ được bà tiếp cận dưới góc độ khoa học xã hội.

Đối với bà, nghiên cứu về phụ nữ không chỉ nhằm mô tả thực trạng mà còn hướng đến việc nhận diện những rào cản xã hội và tìm kiếm giải pháp để phụ nữ có cơ hội phát triển tốt hơn.

Những đóng góp ấy khiến tên tuổi Lê Thi gắn với một thế hệ các nhà khoa học tiên phong nghiên cứu về phụ nữ ở Việt Nam.

Một nhân chứng của lịch sử

Điều đặc biệt trong cuộc đời Giáo sư Lê Thi là bà vừa là người trực tiếp tham gia một sự kiện lịch sử, vừa là người dành nhiều năm nghiên cứu và lý giải những biến đổi của xã hội Việt Nam.

Những ký ức của bà về ngày 2-9-1945 vì thế có giá trị như một lời kể từ nhân chứng. Bà từng chia sẻ về không khí đặc biệt của ngày Độc lập và nhiệm vụ kéo cờ mà mình được giao.

Qua lời kể của bà, sự kiện lịch sử không chỉ hiện lên qua những mốc thời gian khô cứng mà còn gắn với cảm xúc, con người và những ký ức của một thế hệ đã sống trong thời khắc đất nước bước sang một trang mới.

Những năm tháng cuối đời

Sau hàng chục năm hoạt động và nghiên cứu, Giáo sư Lê Thi tiếp tục được nhiều thế hệ đồng nghiệp, học trò và những người quan tâm đến lịch sử nhắc nhớ.

Ngày 28-8-2020, bà qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 95 tuổi, chỉ ít ngày trước dịp kỷ niệm 75 năm Quốc khánh 2-9. Sự ra đi của bà để lại niềm tiếc thương đối với những người từng biết và làm việc cùng bà.

Sự trùng hợp về thời điểm khiến câu chuyện về bà càng trở nên xúc động: 75 năm trước, bà đứng tại Quảng trường Ba Đình trong ngày Độc lập; 75 năm sau, bà ra đi ngay trước ngày đất nước kỷ niệm sự kiện lịch sử ấy.

Dấu ấn của một cuộc đời

Cuộc đời Giáo sư Lê Thi có thể được nhìn từ hai dấu mốc lớn: ngày 2-9-1945, khi bà cùng Đàm Thị Loan kéo lá cờ đỏ sao vàng tại Quảng trường Ba Đình, và những thập niên sau đó, khi bà dành tâm huyết cho khoa học và nghiên cứu về phụ nữ, gia đình.

Từ một cô gái trẻ trong những ngày Cách mạng Tháng Tám đến một giáo sư, nhà khoa học xã hội, hành trình ấy phản ánh sự trưởng thành của một thế hệ trí thức đã đi qua chiến tranh và dành phần đời còn lại cho công cuộc xây dựng đất nước.

Tên tuổi Lê Thi vì thế không chỉ được nhớ đến qua khoảnh khắc kéo cờ trong ngày Độc lập. Đó còn là câu chuyện về một nữ trí thức đã sống trọn với thời đại của mình – chứng kiến lịch sử, tham gia lịch sử và sau đó góp phần lý giải những biến đổi của xã hội bằng chính công việc nghiên cứu khoa học.