Giáo sư Lê Văn Thiêm: Người mang Toán học hàn lâm vào rừng sâu Việt Bắc (1918 - 1991)
Bản anh hùng ca của dân tộc Việt Nam trở nên vĩ đại bởi nó đã thức tỉnh và quy tụ được những trí thức tài năng nhất rũ bỏ vinh hoa để trở về với gian khó. Giáo sư Lê Văn Thiêm (quê ở Đức Thọ, Hà Tĩnh) là một trong những huyền thoại như thế. Ông là niềm tự hào của trí tuệ Việt khi trở thành người Việt Nam đầu tiên bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Toán học tại Pháp (1948) và là vị Giáo sư Toán học người Việt đầu tiên giảng dạy tại Đại học Zurich (Thụy Sĩ).
Khi đang đứng trên đỉnh cao của giới hàn lâm châu Âu, có một tương lai khoa học rực rỡ và mức lương khổng lồ, tiếng gọi của cuộc kháng chiến chống Pháp đã làm thay đổi hoàn toàn quỹ đạo cuộc đời ông. Năm 1949, Lê Văn Thiêm quyết định từ bỏ mọi đặc quyền, bí mật rời Thụy Sĩ, trải qua một hành trình hiểm nguy kéo dài nhiều tháng trời băng qua Pháp, Ai Cập, Ấn Độ, Thái Lan, rồi lội bộ xuyên rừng qua Lào để về đến căn cứ địa Việt Bắc.
Từ một giáo sư mặc veston giảng dạy tại những giảng đường tráng lệ của châu Âu, ông khoác lên mình chiếc áo vải thô, ăn sắn, chống chọi với bệnh sốt rét ác tính. Giữa rừng thiêng nước độc, dưới những trận ném bom của máy bay Pháp, ông đã đặt nền móng đầu tiên cho nền giáo dục đại học của nước nhà bằng việc thành lập Khoa Khoa học Cơ bản. Trong những lán nứa đơn sơ, ông đã miệt mài giảng dạy toán học, đào tạo ra một thế hệ những nhà khoa học và kỹ sư quân sự đầu tiên cho Việt Nam. Giáo sư Lê Văn Thiêm là biểu tượng thuần khiết nhất của người trí thức yêu nước, minh chứng cho chân lý: khoa học không có biên giới, nhưng nhà khoa học phải có Tổ quốc.
