Giáo sư Lê Văn Thiêm và những cống hiến cho nền Toán học Việt Nam
Giáo sư Lê Văn Thiêm (1918 – 1991), quê ở xã Trung Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Ông là nhà toán học lừng lẫy, người Việt Nam đầu tiên bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Quốc gia về Toán học tại Pháp (1948) và Tiến sĩ Khoa học tại Thụy Sĩ. Năm 1949, nghe theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông từ bỏ sự nghiệp khoa học đầy hứa hẹn ở châu Âu để trở về chiến khu Việt Bắc tham gia kháng chiến. Ông là người đặt nền móng xây dựng nền giáo dục đại học và viện nghiên cứu khoa học tự nhiên tại Việt Nam, từng giữ các trọng trách cốt cán như Hiệu trưởng Trường Khoa học Cơ bản, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Viện trưởng đầu tiên của Viện Toán học Việt Nam và Chủ tịch đầu tiên của Hội Toán học Việt Nam. Giáo sư Lê Văn Thiêm vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I.
Sự nghiệp công tác, bản lĩnh trí thức và di sản lưu danh
Nhà toán học tài năng và quyết định trở về phụng sự Tổ quốc
Lê Văn Thiêm sinh ra trong một gia đình trí thức giàu truyền thống hiếu học tại Hà Tĩnh. Nổi tiếng thông minh xuất chúng từ nhỏ, ông giành học bổng sang Pháp du học và nhanh chóng khẳng định tài năng đỉnh cao:
Đỉnh cao tri thức quốc tế: Ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ toán học tại Thụy Sĩ và Pháp, đóng góp những kết quả nghiên cứu quan trọng cho lý thuyết hàm biến phức và phân phối giá trị Nevanlinna được giới toán học thế giới công nhận.
Xếp bút nghiên về chiến khu: Đang có cơ hội phát triển sự nghiệp rực rỡ tại châu Âu, năm 1949 ông quyết định trở về nước. Đường trở về qua rừng rậm ngàn trùng sang chiến khu Việt Bắc là bài ca yêu nước, thể hiện tinh thần trí thức dấn thân vì độc lập dân tộc.
Người đặt nền móng cho giáo dục đại học và viện nghiên cứu
Sau khi trở về lòng dân tộc, Giáo sư Lê Văn Thiêm dốc trọn trí tuệ và tâm huyết xây dựng nền khoa học nước nhà từ con số không:
Xây dựng đại học cách mạng: Ông trực tiếp lãnh đạo, giảng dạy tại Trường Khoa học Cơ bản, rồi làm Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học Quốc gia Hà Nội). Ông có công lớn trong việc đào tạo những thế hệ sinh viên, nhà khoa học đầu tiên cho đất nước.
Sáng lập Viện Toán học và Hội Toán học: Ông là người sáng lập và giữ chức Viện trưởng Viện Toán học, đồng thời là Chủ tịch đầu tiên của Hội Toán học Việt Nam. Ông vừa nghiên cứu, vừa tổ chức mạng lưới toán học chuyên nghiệp, tạo tiền đề để Toán học Việt Nam vươn tầm quốc tế.
Di sản tôn vinh và tấm gương ngời sáng
Giáo sư Lê Văn Thiêm là biểu tượng cao đẹp của lòng yêu nước, tinh thần xả thân vì sự nghiệp giáo dục và khoa học dân tộc.
