Giáo sư Lê Xuân Phương – Người trí thức giàu lòng yêu nước

Giáo sư Lê Xuân Phương (1904 - 1989) sinh tại huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, là một trí thức được đào tạo bài bản cả Hán học và Tây học. Ông từng giữ chức Giám đốc Trường Quốc học Huế, ngôi trường danh tiếng lúc bấy giờ. Trong thời gian này, ông có quan hệ với nhiều chí sĩ yêu nước như Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng và luôn giữ trong mình tinh thần chống thực dân, hướng về độc lập dân tộc.

Là một nhà giáo giàu lòng yêu nước, Lê Xuân Phương từng giúp đỡ những người hoạt động cách mạng trong lúc nguy nan. Có lần, khi Tố Hữu bị mật thám Pháp truy đuổi, ông đã che giấu và bảo vệ người học trò ngay trong chính ngôi nhà của mình. Những việc làm ấy cho thấy ở người thầy giáo ấy không chỉ có tri thức mà còn có lòng can đảm và sự thủy chung với lý tưởng cứu nước.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Lê Xuân Phương từ bỏ cuộc sống đủ đầy và vị trí danh giá ở Huế để đi theo cách mạng. Ông tham gia công tác giáo dục, giảng dạy tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, rồi được giao nhiều nhiệm vụ trong lĩnh vực khoa học và nghiên cứu. Từ một nhà giáo trưởng thành dưới chế độ cũ, ông trở thành một trí thức cách mạng, đem những kiến thức mình tích lũy được phục vụ đất nước.

Trong lĩnh vực địa lý, Lê Xuân Phương có nhiều đóng góp quan trọng. Ông tham gia Ban Văn Sử Địa Trung ương và chủ biên cuốn Sơ thảo địa lý Việt Nam. Những nghiên cứu của ông không chỉ góp phần đặt nền móng cho khoa học địa lý mà còn hướng tới việc phục vụ sản xuất, khai thác tiềm năng thiên nhiên và xây dựng đất nước trong những năm đầu độc lập.

Năm 1959, ông được điều chuyển về công tác tại Cục Lưu trữ Trung ương thuộc Phủ Thủ tướng, giữ chức Phó trưởng Kho Lưu trữ Trung ương tại Hà Nội. Dù từng là hiệu trưởng một trường danh tiếng, về cuối đời ông sống vô cùng giản dị, trong một căn phòng tập thể dành cho cán bộ độc thân. Tuổi cao, sức yếu, cuộc sống thiếu thốn nhưng ông gần như không bao giờ than phiền. Ông vẫn tự chăm lo cuộc sống và giữ niềm vui từ sách vở, hội họa, những chương trình truyền hình và những cuộc trò chuyện với mọi người.

Ngày 15-8-1989, Giáo sư Lê Xuân Phương qua đời, khép lại cuộc đời của một trí thức đã lựa chọn con đường cống hiến thay vì giàu sang, danh lợi. Ông từng tâm niệm rằng muốn có được điều lớn lao là độc lập, tự do của dân tộc thì phải biết hy sinh những điều riêng tư. Với lòng yêu nước, sự tận tụy với khoa học và tinh thần sống thanh cao, Lê Xuân Phương để lại một tấm gương đáng trân trọng về người trí thức Việt Nam đã đem cả cuộc đời mình phụng sự Tổ quốc.