Giáo sư Nguyễn Văn Huyên: Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục 29 năm tại vị (1905 - 1975)
Kháng chiến không chỉ có sự đối đầu của bom đạn, mà còn là cuộc chiến không khoan nhượng chống lại "giặc dốt" để kiến thiết tương lai dân tộc. Trọng trách vĩ đại đó được giao phó cho Giáo sư Nguyễn Văn Huyên (quê ở Hoài Đức, Hà Nội). Ông là một trong những người Việt Nam đầu tiên bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Văn khoa tại Đại học Sorbonne (Pháp). Nếu chọn một cuộc sống vinh hoa, ông hoàn toàn có thể làm một vị quan lớn trong bộ máy chính quyền thuộc địa.
Thế nhưng, khi Cách mạng tháng Tám thành công, bỏ lại sau lưng mọi đặc quyền đặc lợi, ông đã nhận lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh để đảm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo). Trong suốt 29 năm liên tục tại vị (1946 - 1975) trải qua cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Nguyễn Văn Huyên là vị "kiến trúc sư trưởng" xây dựng nên nền giáo dục của nước Việt Nam mới.
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, khi máy bay Mỹ ném bom rải thảm tàn phá miền Bắc, Giáo sư Nguyễn Văn Huyên đã chỉ đạo một kỳ tích vô tiền khoáng hậu: chuyển toàn bộ hệ thống trường học, từ phổ thông đến đại học, sơ tán xuống các hầm hào, hang động dưới lòng đất. Bất chấp tiếng bom rền đạn rít, tiếng trống trường vẫn vang lên đều đặn. Ông quan niệm: "Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt, học tốt". Dưới sự chèo lái của ông, hàng vạn thanh niên, trí thức ưu tú đã được đào tạo ngay trong khói lửa chiến tranh, vừa cầm súng bảo vệ Tổ quốc, vừa nắm vững khoa học kỹ thuật để kiến thiết đất nước sau này. Cuộc đời của Giáo sư Nguyễn Văn Huyên là biểu tượng sáng ngời của người trí thức dấn thân, lấy giáo dục làm vũ khí tối thượng để chấn hưng nòi giống.
