Giáo sư, Thiếu tướng Nguyễn Thúc Mậu – Người thầy thuốc quân y giữa thời lửa đạn
Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt của dân tộc, bên cạnh những người lính cầm súng nơi tuyến đầu còn có những con người âm thầm nhưng vô cùng quan trọng – những người thầy thuốc quân y. Họ không trực tiếp xung phong chiến đấu, nhưng lại là chỗ dựa sinh tử của hàng vạn chiến sĩ trên chiến trường. Giáo sư, Thiếu tướng Nguyễn Thúc Mậu (1919–1989) là một trong những tấm gương tiêu biểu cho hình ảnh cao đẹp ấy. Nguyễn Thúc Mậu sinh ngày 12 tháng 11 năm 1919 tại thôn Cao Bộ, xã Thanh Cao, huyện Thanh Oai (nay thuộc Hà Nội). Xuất thân trong một gia đình công chức, ông sớm bộc lộ tinh thần ham học và ý chí vươn lên. Năm 1939, ông đỗ tú tài và thi vào Trường Y Đông Dương – nơi đào tạo nhiều trí thức y khoa hàng đầu thời bấy giờ. Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 bùng nổ, ông đang là sinh viên năm cuối. Trước vận mệnh đất nước, ông đã tích cực tham gia các phong trào cách mạng, vừa học tập vừa đóng góp vào phong trào “diệt giặc đói, giặc dốt”. Năm 1946, ông tốt nghiệp bác sĩ khóa đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngay sau khi nhận bằng, ông tình nguyện nhập ngũ, mở đầu hành trình gắn bó cả đời với quân đội và ngành quân y. Từ đây, người bác sĩ trẻ bước vào những năm tháng chiến tranh ác liệt, trực tiếp có mặt tại Lạng Sơn trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp, đảm nhiệm công tác quân y Trung đoàn 28. Không chỉ cứu chữa thương binh, ông còn góp phần xây dựng hệ thống quân y ngay trong điều kiện chiến đấu thiếu thốn, gian khổ. Trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Thúc Mậu đã đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong ngành quân y như Quân y vụ trưởng các khu, liên khu và Trưởng phòng lưu động Cục Quân y. Ông tham gia nhiều chiến dịch lớn như Biên giới, Hòa Bình, Tây Bắc và đặc biệt là Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Ở nơi bom đạn ác liệt, hình ảnh người bác sĩ quân y luôn có mặt ở tuyến đầu đã trở thành biểu tượng của tinh thần tận tụy, hết lòng vì thương binh, đồng đội. Sau hòa bình lập lại ở miền Bắc, ông tiếp tục được cử đi đào tạo chuyên sâu về tổ chức và chỉ huy quân y tại Liên Xô. Trở về nước, ông tham gia công tác giảng dạy và quản lý tại các cơ sở đào tạo quân y như Trường Sĩ quan Quân y, Viện Nghiên cứu Y học Quân sự và Đại học Quân y. Ông cùng đồng nghiệp đã xây dựng nền tảng lý luận quan trọng cho ngành quân y Việt Nam, trong đó có hệ thống tổ chức cứu chữa thương binh theo tuyến, kết hợp chặt chẽ giữa quân y và dân y trong chiến đấu. Đặc biệt, cuối năm 1969, ông được điều động vào chiến trường miền Nam, đảm nhiệm công tác quân y miền B2 trong giai đoạn chiến tranh khốc liệt. Dù điều kiện vô cùng thiếu thốn và nguy hiểm, ông vẫn kiên trì chỉ đạo, tổ chức mạng lưới cứu thương, góp phần bảo đảm sức chiến đấu cho lực lượng vũ trang miền Nam cho đến ngày thống nhất đất nước. Sau năm 1975, ông trở về tiếp tục giảng dạy và nghiên cứu tại Đại học Quân y, giữ nhiều chức vụ quan trọng như Hiệu trưởng và Giám đốc Học viện Quân y. Năm 1981, ông được phong học hàm Giáo sư và năm 1983 được phong quân hàm Thiếu tướng. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những cống hiến to lớn của ông đối với sự nghiệp quân y và giáo dục y học quân sự Việt Nam. Ngày 14 tháng 6 năm 1989, Giáo sư Nguyễn Thúc Mậu qua đời tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong lòng đồng đội, học trò và ngành quân y cả nước. Cuộc đời ông là biểu tượng đẹp đẽ của người trí thức khoác áo lính: vừa tận tụy với khoa học, vừa hết lòng vì chiến trường; vừa là người thầy mẫu mực, vừa là người chiến sĩ kiên trung. Những đóng góp của ông không chỉ giúp cứu sống biết bao thương binh trong chiến tranh, mà còn đặt nền móng vững chắc cho ngành quân y Việt Nam hiện đại. Ngày nay, nhắc đến Giáo sư, Thiếu tướng Nguyễn Thúc Mậu, người ta nhớ đến một con người bình dị mà lớn lao, một “người thầy thuốc giữa thời hoa lửa”, đã lặng lẽ cống hiến cả cuộc đời mình cho Tổ quốc và nhân dân.
