Giáo sư Tôn Thất Tùng: “Bàn tay vàng” và huyền thoại mổ gan của y học thế giới

Thân thế và hành trình đến với y khoa

Giáo sư Tôn Thất Tùng sinh ngày 10/5/1912 tại Thanh Hóa trong một gia đình thuộc dòng dõi hoàng tộc nhà Nguyễn. Cha ông là Tổng đốc Thanh Hóa, nhưng qua đời khi ông mới 3 tháng tuổi, sau đó ông được mẹ đưa về Huế sinh sống. Năm 1931, ông ra Hà Nội học tại trường Bưởi (nay là trường Chu Văn An), sau đó theo học tại Trường Đại học Y - Dược, một phân hiệu của Đại học Y Paris.

Vào thời điểm đó, chính quyền thuộc địa Pháp không cho phép sinh viên bản địa dự thi nội trú bệnh viện. Tuy nhiên, với tinh thần kiên quyết đấu tranh, ông đã trở thành người sinh viên Việt Nam đầu tiên và duy nhất được nhận vào làm việc tại khoa Ngoại của trường Y - Dược (nay là Bệnh viện Việt - Đức) vào năm 1935. Từ năm 1935 đến 1939, ông đã thực hiện một công trình nghiên cứu đồ sộ: phẫu tích hơn 200 lá gan người chết để mô tả chính xác các mạch máu và ống mật trong gan. Công trình này đã giúp ông hoàn thành luận án tốt nghiệp bác sĩ y khoa xuất sắc và được tặng Huy chương Bạc của Đại học Y Paris năm 1940.

Sự nghiệp lẫy lừng và những đóng góp vĩ đại

1. Phương pháp mổ gan mang tên Tôn Thất Tùng Thành tựu rạng danh nhất của ông là "phương pháp mổ gan khô" (hay còn gọi là phương pháp Tôn Thất Tùng). Trước đó, phương pháp kinh điển của phương Tây mất từ 3 đến 6 giờ để cắt một thùy gan và có nguy cơ chảy máu cao. Bằng kiến thức tường tận về giải phẫu, GS Tôn Thất Tùng đã sáng tạo ra kỹ thuật tìm và kẹp chặt các mạch máu trong gan trước khi cắt, giúp rút ngắn thời gian phẫu thuật xuống chỉ còn 4 đến 8 phút. Phương pháp này đã được đưa vào "Bách khoa thư Nội thương - Phẫu thuật" của Pháp và được giới y học toàn cầu thừa nhận là một bước ngoặt vĩ đại.

2. Người thầy thuốc trong khói lửa chiến tranh Trong kháng chiến chống Pháp, ông giữ chức Thứ trưởng Bộ Y tế và là Cố vấn phẫu thuật của Bộ Tổng tư lệnh. Ông đã trực tiếp có mặt tại chiến trường Điện Biên Phủ năm 1954, phụ trách cứu chữa các thương binh nặng, đặc biệt là các ca thương tổn sọ não. Ông cũng là người cùng với GS Đặng Văn Ngữ nghiên cứu và sản xuất thành công thuốc kháng sinh Penicillin ngay tại chiến trường để phục vụ bộ đội.

3. Tiên phong trong các lĩnh vực y học hiện đại Không chỉ dừng lại ở phẫu thuật gan, GS Tôn Thất Tùng còn là người thực hiện ca mổ tim đầu tiên tại Việt Nam vào năm 1958 và sử dụng thành công máy tim - phổi nhân tạo năm 1965. Ông cũng là nhà khoa học đầu tiên đặt nền móng nghiên cứu về tác hại của chất độc dioxin đối với con người và môi trường, góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam.

Di sản và Y đức

GS Tôn Thất Tùng không chỉ là một nhà bác học thiên tài mà còn là một người thầy mẫu mực, nghiêm khắc nhưng đầy lòng trắc ẩn. Ông luôn dạy học trò rằng: "Một người thầy thuốc càng chịu khó học hỏi, thì càng giảm được gánh nặng đau khổ cho bệnh nhân". Ông qua đời ngày 7/5/1982 tại Hà Nội, đúng vào ngày kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ, để lại 123 công trình khoa học có giá trị.

Vì những cống hiến to lớn, ông đã được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I và được tặng thưởng nhiều huân chương cao quý. Năm 1977, ông là người duy nhất trong 5 năm được Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris trao tặng Huy chương Lannelongue - giải thưởng dành cho những nhà phẫu thuật xuất sắc nhất thế giới. Năm 2022, Google cũng đã vinh danh ông qua biểu tượng Google Doodle nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh của ông.

Các nguồn truy xuất:

1. Bác sĩ Tôn Thất Tùng với trận Điện Biên Phủ - Báo Sức khỏe & Đời sống.