Giáo sư Tôn Thất Tùng – Người đưa ngoại khoa Việt Nam vươn tầm thế giới

Trong lịch sử y học Việt Nam hiện đại, Tôn Thất Tùng là một trong những nhà khoa học lỗi lạc, người đã làm rạng danh nền y học nước nhà bằng những công trình nghiên cứu mang tầm quốc tế. Cuộc đời ông là biểu tượng của trí tuệ, lòng yêu nghề và khát vọng đưa y học Việt Nam sánh vai với các cường quốc trên thế giới.

Ông sinh ngày 10 tháng 5 năm 1912 tại Thanh Hóa trong một gia đình thuộc dòng dõi hoàng tộc triều Nguyễn, quê gốc ở vùng đất Huế. Từ nhỏ, Tôn Thất Tùng đã nổi tiếng thông minh, ham học và có ý chí vượt khó. Sau khi theo học tại Trường Bưởi ở Hà Nội, ông thi đỗ vào Trường Y Dược Đông Dương – cơ sở đào tạo y khoa duy nhất của toàn Đông Dương lúc bấy giờ.

Những năm tháng học tập đã hun đúc trong ông niềm đam mê nghiên cứu khoa học. Trong bối cảnh sinh viên người Việt bị hạn chế cơ hội học tập và thực hành, ông đã mạnh mẽ đấu tranh để được tham gia kỳ thi bác sĩ nội trú. Năm 1938, ông trở thành người Việt Nam đầu tiên đỗ xuất sắc kỳ thi nội trú y khoa, mở ra một cột mốc quan trọng cho đội ngũ bác sĩ bản xứ.

Không bằng lòng với những kiến thức có sẵn, ông dành nhiều năm nghiên cứu cấu trúc giải phẫu của gan. Chỉ với những dụng cụ đơn giản, ông đã kiên trì phẫu tích hơn 200 lá gan người để tìm hiểu hệ thống mạch máu bên trong. Thành quả của quá trình lao động khoa học bền bỉ ấy là luận án nổi tiếng về sự phân chia mạch máu trong gan, được giới khoa học quốc tế đánh giá cao và trao Huy chương Bạc của Trường Đại học Paris.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Tôn Thất Tùng tham gia xây dựng nền y tế cách mạng non trẻ. Ông được giao nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho Hồ Chí Minh và tham gia tổ chức hệ thống quân y trong kháng chiến. Dù trong hoàn cảnh chiến tranh gian khổ, ông vẫn không ngừng nghiên cứu, giảng dạy và đào tạo đội ngũ thầy thuốc cho đất nước.

Năm 1947, ông được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Y tế. Trên cương vị này, ông vừa tham gia quản lý ngành y tế, vừa trực tiếp nghiên cứu khoa học và đào tạo cán bộ. Cùng với Hồ Đắc Di và nhiều đồng nghiệp, ông góp phần xây dựng nền móng cho Trường Đại học Y Hà Nội – cái nôi đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ của đất nước.

Sau hòa bình lập lại năm 1954, ông giữ chức Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức và Chủ nhiệm Bộ môn Ngoại khoa Đại học Y Hà Nội. Đây là giai đoạn đánh dấu những thành tựu khoa học nổi bật nhất của ông. Năm 1958, ông thực hiện thành công ca mổ tim đầu tiên tại Việt Nam, mở ra bước phát triển mới cho ngành ngoại khoa nước nhà.

Đặc biệt, trong thập niên 1960, ông nghiên cứu và hoàn thiện kỹ thuật cắt gan mang tính đột phá, được thế giới biết đến với tên gọi “Phương pháp Tôn Thất Tùng” hay “mổ gan khô”. Phương pháp này giúp rút ngắn thời gian phẫu thuật, giảm mất máu và nâng cao tỷ lệ thành công trong các ca mổ gan. Đây là một thành tựu khoa học có giá trị quốc tế, được nhiều trung tâm ngoại khoa trên thế giới áp dụng và ghi nhận.

Không chỉ là nhà phẫu thuật tài năng, Tôn Thất Tùng còn là người thầy mẫu mực. Hàng nghìn bác sĩ đã trưởng thành từ những bài giảng, ca mổ và sự chỉ dẫn tận tình của ông. Trong số đó có nhiều chuyên gia đầu ngành, tiếp tục phát triển nền y học Việt Nam ở các thế hệ sau.

Bên cạnh nghiên cứu về gan, ông còn tiên phong trong việc nghiên cứu tác hại của chất độc da cam/dioxin, điều trị vết thương chiến tranh và ung thư gan. Trong suốt cuộc đời khoa học, ông công bố hơn 120 công trình nghiên cứu có giá trị, góp phần đưa tên tuổi Việt Nam lên bản đồ y học thế giới.

Những cống hiến to lớn ấy đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý như Anh hùng Lao động, Huân chương Hồ Chí Minh và Giải thưởng Hồ Chí Minh. Ông còn được bầu làm viện sĩ của nhiều tổ chức khoa học quốc tế danh tiếng.

Ngày 7 tháng 5 năm 1982, Giáo sư Tôn Thất Tùng qua đời tại Hà Nội, để lại niềm tiếc thương sâu sắc cho đồng nghiệp, học trò và nhân dân cả nước. Tuy nhiên, di sản khoa học mà ông để lại vẫn tiếp tục được kế thừa và phát triển. Tên tuổi của ông được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học, cơ sở y tế và đặc biệt là Giải thưởng Tôn Thất Tùng nhằm tôn vinh những đóng góp xuất sắc trong lĩnh vực y học.

Cuộc đời của Giáo sư Tôn Thất Tùng là tấm gương sáng về tinh thần học tập, sáng tạo và cống hiến không ngừng nghỉ. Từ một sinh viên y khoa đầy khát vọng đến nhà phẫu thuật nổi tiếng thế giới, ông đã góp phần đưa y học Việt Nam bước lên những tầm cao mới, trở thành niềm tự hào của dân tộc và là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ thầy thuốc hôm nay và mai sau.