Giáo sư Tôn Thất Tùng: Người thầy thuốc huyền thoại và "mũi dao vàng" làm thay đổi y khoa thế giới
Nói đến nền y học Việt Nam hiện đại, không thể không nhắc đến Giáo sư, Viện sĩ Tôn Thất Tùng. Ông không chỉ là một nhà phẫu thuật tài hoa, người thắp sáng tinh thần tự lực tự cường của y tế nước nhà trong những năm tháng chiến tranh gian khổ, mà còn là nhà khoa học đại tài với phát minh về phẫu thuật gan đã đi vào lịch sử y học thế giới.
Từ lá gan tử thi đến công trình chấn động y khoa quốc tế
Sinh ra trong một gia đình quý tộc triều Nguyễn tại Thanh Hóa vào năm 1912, Tôn Thất Tùng không chọn con đường quan lộ chốn triều đình mà quyết định gắn bó đời mình với ngành Y. Năm 1938, ông trở thành người Việt Nam đầu tiên thi đỗ Bác sĩ nội trú tại Trường Đại học Y Dược Đông Dương – một dấu mốc khẳng định trí tuệ Việt giữa thời kỳ thuộc địa.
Trong khoảng thời gian từ năm 1935 đến 1939, bằng sự kiên trì và niềm đam mê khoa học cháy bổng, ông đã tự tay phẫu tích hơn 200 lá gan tử thi để vẽ lại sơ đồ mạch máu tỉ mỉ. Chính những nghiên cứu mẫn cán này đã trở thành nền tảng cho phát minh vĩ đại nhất sự nghiệp của ông sau này: "Phương pháp Tôn Thất Tùng" (hay còn gọi là phương pháp cắt gan khô).
Trước những năm 1960, phẫu thuật cắt gan trên thế giới được coi là một "vùng cấm" vì độ phức tạp và tỉ lệ mất máu tử vong vô cùng cao. Các bác sĩ thời đó phải mất từ 3 đến 6 tiếng cho một ca mổ. Năm 1960, Giáo sư Tôn Thất Tùng đã công bố kỹ thuật thắt các mạch máu và đường mật ngay trong phẫu mô gan trước khi cắt. Phương pháp mang tính đột phá này giúp rút ngắn thời gian phẫu thuật xuống chỉ còn 4 đến 8 phút, giảm thiểu tối đa tình trạng mất máu và cứu sống hàng ngàn bệnh nhân. Sự kiện này đã gây chấn động giới y học quốc tế và đưa tên tuổi của ông cùng y học Việt Nam xuất hiện trên các cuốn sách giáo khoa phẫu thuật hàng đầu thế giới.
Mũi dao mổ trên chiến trường và tâm huyết với nhân dân
Không chỉ ngồi trong phòng nghiên cứu hay giảng đường, Giáo sư Tôn Thất Tùng luôn có mặt ở những nơi đất nước cần nhất. Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, ông đã đem tài năng của mình trực tiếp phục vụ cách mạng. Ông từng chữa trị cho Chủ tịch Hồ Chí Minh, tham gia cứu chữa hàng ngàn thương bệnh binh ngay tại mặt trận Điện Biên Phủ khói lửa.
Sau khi hòa bình lập lại, trên cương vị Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt - Đức và Thứ trưởng Bộ Y tế, ông đã dốc lòng xây dựng hệ thống y tế nước nhà, đào tạo nên biết bao thế hệ bác sĩ giỏi chuyên môn, giàu y đức.
Không dừng lại ở kỹ thuật phẫu thuật, Giáo sư Tôn Thất Tùng còn là một trong những nhà khoa học tiên phong trên thế giới phát hiện và lên tiếng cảnh báo về tác hại tàn khốc của chất độc hóa học Dioxin/da cam mà quân đội Mỹ rải xuống Việt Nam. Những công trình nghiên cứu của ông về mối liên hệ giữa Dioxin và bệnh ung thư gan, dị tật bẩm sinh đã trở thành căn cứ khoa học quan trọng trong cuộc đấu tranh đòi công lý cho các nạn nhân chất độc da cam.
Di sản sống mãi với thời gian
Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc, Giáo sư Tôn Thất Tùng đã được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Danh hiệu Anh hùng Lao động, Huân chương Hồ Chí Minh, Giải thưởng Hồ Chí Minh. Ông cũng là Viện sĩ Viện Hàn lâm Y học Liên Xô, Viện sĩ Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris và là người vinh dự nhận Huy chương Phẫu thuật Quốc tế Lannelongue.
Năm 1982, Giáo sư Tôn Thất Tùng qua đời, để lại sự tiếc thương vô hạn cho nhân dân và cộng đồng y khoa quốc tế. Tuy nhiên, di sản mà ông để lại – từ phương pháp cắt gan mang tên mình, hàng trăm công trình nghiên cứu giá trị, đến tinh thần tận tụy "lương y như từ mẫu" – vẫn luôn là ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ y bác sĩ Việt Nam. Tên của ông ngày nay không chỉ nằm trên các đường phố lớn hay các ngôi trường y khoa, mà còn sống mãi trong lòng người dân như một biểu tượng kiệt xuất của trí tuệ và nhân cách Việt Nam.
