GIÁO SƯ TRẦN ĐẠI NGHĨA
Trong lịch sử đấu tranh giành độc lập và xây dựng đất nước, có những người ra chiến trường bằng súng, bằng gươm; cũng có những người góp sức cho Tổ quốc bằng trí tuệ, tri thức và những công trình nghiên cứu khoa học. Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa là một trong những tấm gương tiêu biểu ấy. Cuộc đời ông cho thấy lòng yêu nước không chỉ được thể hiện bằng sự hy sinh trên chiến trường, mà còn bằng tinh thần học tập, lao động sáng tạo và sự cống hiến bền bỉ cho dân tộc.
Giáo sư Trần Đại Nghĩa tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13/9/1913 tại tỉnh Vĩnh Long, trong một gia đình nhà giáo nghèo. Cha mất khi ông còn nhỏ, ông được mẹ và chị gái tần tảo nuôi dưỡng, chăm lo học hành. Hoàn cảnh khó khăn không ngăn được ý chí vươn lên của người thanh niên giàu nghị lực. Năm 1933, ông thi đỗ đầu hai bằng tú tài Việt và tú tài Pháp. Năm 1935, ông sang Pháp học tập, nghiên cứu và tiếp tục tiếp thu kiến thức ở nhiều lĩnh vực khoa học, kỹ thuật.
Những năm tháng ở nước ngoài đã giúp Phạm Quang Lễ tích lũy vốn kiến thức chuyên môn quý báu. Tuy nhiên, điều làm nên dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời ông không chỉ là trình độ học vấn, mà còn là quyết định trở về phục vụ đất nước. Năm 1946, ông theo Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Việt Nam, từ bỏ điều kiện làm việc thuận lợi ở Pháp để nhận nhiệm vụ trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều thiếu thốn, khó khăn.
Khi trở về nước, ông được giao trọng trách xây dựng ngành quân giới non trẻ. Với tên gọi Trần Đại Nghĩa do Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt, ông cùng đồng nghiệp nghiên cứu, chế tạo và cải tiến nhiều loại vũ khí phục vụ kháng chiến, trong đó có ba-dô-ca, súng không giật SKZ và đạn bay. Công việc ấy đòi hỏi kiến thức chuyên môn, sự sáng tạo và khả năng tổ chức trong điều kiện thiếu thốn về máy móc, vật tư và phương tiện kỹ thuật. Những đóng góp của ông đã góp phần đặt nền móng cho ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam.
Không dừng lại ở lĩnh vực quân sự, Trần Đại Nghĩa còn đảm nhiệm nhiều trọng trách trong công tác khoa học, giáo dục và quản lý nhà nước. Ông là Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, đồng thời có nhiều đóng góp cho sự phát triển khoa học và kỹ thuật nước nhà. Năm 1952, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động; năm 1996, ông được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu về cụm công trình nghiên cứu và chỉ đạo kỹ thuật chế tạo vũ khí trong kháng chiến chống thực dân Pháp.
Nhìn lại cuộc đời Giáo sư Trần Đại Nghĩa, điều đáng trân trọng không chỉ nằm ở những danh hiệu hay công trình khoa học, mà còn ở sự lựa chọn của một trí thức dành kiến thức mình tích lũy được để phục vụ đất nước. Từ một cậu học trò nghèo ở Vĩnh Long đến nhà khoa học lớn của Việt Nam, ông đã chứng minh rằng tri thức chỉ thực sự có ý nghĩa sâu sắc khi được đặt trong mối quan hệ với trách nhiệm đối với cộng đồng và Tổ quốc.
Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện về Giáo sư Trần Đại Nghĩa là lời nhắc nhở về giá trị của việc học tập nghiêm túc, rèn luyện năng lực chuyên môn và nuôi dưỡng khát vọng cống hiến. Yêu nước trong thời bình có thể bắt đầu từ việc học tốt, làm tốt công việc của mình, biết sáng tạo, sống có trách nhiệm và dùng những điều mình biết để góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng phát triển.
