GIÁO SƯ TRẦN ĐẠI NGHĨA - HUYỀN THOẠI VŨ KHÍ TỰ CHẾ TRONG KHÁNG CHIẾN

Năm 1946, kỹ sư Trần Đại Nghĩa (lúc đó tên thật là Phạm Quang Lễ) đang là một chuyên gia cao cấp hoạt động trong ngành hàng không và chế tạo vũ khí tại Pháp với mức lương rất cao (tương đương 22 lạng vàng thời bấy giờ). Tuy nhiên, khi gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp dự Hội nghị Fontainebleau, nghe tiếng gọi thiêng liêng của quê hương, ông đã quyết định từ bỏ tất cả vinh hoa phú quý để theo Bác Hồ về nước kháng chiến. 

Khi về đến chiến khu Việt Bắc, Bác Hồ đã trực tiếp đặt tên mới cho ông là Trần Đại Nghĩa và phong ông làm Cục trưởng Cục Quân giới. Nhiệm vụ của ông là: Bằng mọi giá phải chế tạo được vũ khí hạng nặng để quân đội ta tiêu diệt xe tăng, xe bọc thép và công sự kiên cố của quân Pháp.

Thời điểm năm 1946 – 1947, quân đội Việt Minh chỉ có súng trường, mã tấu và lựu đạn tự chế. Khi quân Pháp dùng xe tăng và xe bọc thép tấn công vào các cửa ngõ, bộ đội ta chịu tổn thất rất lớn vì không có hỏa lực mạnh để ngăn chặn.

Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự bắt tay vào nghiên cứu vũ khí chống tăng dựa trên một khẩu súng Bazooka do Mỹ sản xuất mà ta tịch thu được từ một trận đánh, nhưng khẩu súng này lại không có đạn và cũng không có tài liệu hướng dẫn. Trong điều kiện thiếu thốn của chiến khu rừng núi: không có dòng điện ổn định, thiếu máy móc chính xác, thuốc nổ thì phải cạo ra từ bom đạn lép của địch, việc chế tạo dường như là bất khả thi.

Khó khăn lớn nhất là làm sao cho đạn Bazooka bay trúng mục tiêu và kích nổ được tấm thép dày của xe tăng Pháp. Ông đã phải thức trắng nhiều đêm trong hang đá, tính toán hàng ngàn công thức toán học và vật lý trên giấy. Khi thử nghiệm, đạn nhiều lần bị nổ ngay trong nòng súng hoặc bay lệch hướng, nguy hiểm đến tính mạng của chính các kỹ sư.

Không nản lòng, Trần Đại Nghĩa trực tiếp ra tận bãi thử, tỉ mỉ quan sát từng vệt khói, đo lường tốc độ cháy của thuốc súng. Cuối cùng, ông phát hiện ra bí mật: Phải thay đổi thiết kế của phần đuôi đạn để tạo độ xoay ổn định khi bay, và thay đổi công thức pha chế thuốc súng nội địa.

Đầu năm 1947, mẻ súng Bazooka và đạn đầu tiên do Trần Đại Nghĩa thiết kế đã xuất xưởng thành công.

Ngày 3/3/1947, tại mặt trận Chùa Trầm (Hà Đông), súng Bazooka "made in Việt Nam" lần đầu tiên xung trận. Chỉ với hai quả đạn đầu tiên, các chiến sĩ ta đã bắn cháy ngay lập tức hai chiếc xe tăng của quân Pháp, bẻ gãy hoàn toàn mũi tấn công của địch.

Đặc biệt, trong Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông 1950, vũ khí của Trần Đại Nghĩa (bao gồm cả súng không giật SKZ) đã trở thành "ác mộng" của quân Pháp. Những quả đạn tự chế có sức xuyên thủng lớp bê tông dày hơn 60cm, đánh sập các lô cốt kiên cố nhất mà trước đó súng thường không làm gì được. Quân Pháp vô cùng kinh ngạc và không thể hiểu nổi vì sao trong rừng sâu thiếu thốn, Việt Minh lại có thể chế tạo được loại vũ khí tinh vi có sức công phá mạnh đến thế.

Với những cống hiến kiệt xuất ấy, tại Đại hội Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất (1952), Trần Đại Nghĩa là một trong những người đầu tiên được vinh danh là Anh hùng Lao động của Việt Nam.