Giáo sư Trần Đại Nghĩa: Người trí thức tài năng sống trọn vì "Nghĩa lớn" của Tổ quốc

Giáo sư Trần Đại Nghĩa – Nhà khoa học quân sự tài năng của đất nước

Lịch sử dựng nước và giữ nước đã ghi nhận một truyền thống hết sức đặc thù của người Việt Nam về tính tự lực, tự cường làm ra binh khí để chống giặc ngoại xâm. Ở thời đại Hồ Chí Minh, một trong những người có công lớn trong việc giữ lửa và truyền ngọn lửa của bản sắc tự tôn dân tộc, đó chính là Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa. Ông còn được tôn vinh là cánh chim đầu đàn của ngành Công nghiệp Quốc phòng (CNQP) nước ta.

Hoài bão tuổi trẻ và tên gọi mang sứ mệnh "Nghĩa lớn"

Khát vọng tuổi trẻ của người con quê hương Vĩnh Long, lớn lên khi đất nước còn trong cảnh nô lệ, đã thôi thúc Phạm Quang Lễ (tên khai sinh của GS Trần Đại Nghĩa) quyết tâm tìm đến nước Pháp và nước Đức để theo đuổi các chuyên ngành thiết kế, chế tạo vũ khí. Sự lựa chọn này đòi hỏi phải có nghị lực mạnh mẽ để vượt qua muôn vàn trở ngại đối với một thanh niên xứ thuộc địa muốn thâm nhập vào các cơ sở nghiên cứu, nhà máy quân sự trong bối cảnh châu Âu thời Thế chiến thứ II.

Tuy nhiên, hoài bão cống hiến của ông chỉ trở thành hiện thực khi được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh – người đã phát hiện, tin cậy và trọng dụng ông khi đất nước phải đối phó với thù trong, giặc ngoài sau Cách mạng Tháng Tám 1945.

Chỉ 13 ngày sau khi đọc Tuyên ngôn Độc lập, Bác Hồ đã ký Sắc lệnh thành lập Phòng Quân giới – tiền thân của ngành CNQP Việt Nam ngày nay. Khi giao nhiệm vụ cho ông, Bác Hồ đã giải thích sự lựa chọn bí danh cách mạng cho ông một cách mộc mạc mà sâu sắc:

“Chú lo vũ khí cho bộ đội, đây là việc đại nghĩa. Vì thế, Bác đặt tên cho chú là Trần Đại Nghĩa. Bác tin chắc chú sẽ làm tròn nhiệm vụ”.

Những sáng tạo khoa học phi thường trong hai cuộc kháng chiến

Trong gian khổ của cuộc kháng chiến chống Pháp, bằng nguồn lực và phương tiện kỹ thuật hết sức hạn hẹp tại các công binh xưởng, GS Trần Đại Nghĩa cùng các cộng sự đã tạo nên những sáng tạo khoa học phi thường.

Các sản phẩm do ông và đồng đội chế tạo đã kịp thời phục vụ bộ đội chiến đấu, đi vào lịch sử và gắn liền với hào khí “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”:

• Các loại vũ khí huyền thoại: Bom ba càng, súng và đạn Bazoka, SKZ, đạn AT…

Tiếp đó, trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, GS Trần Đại Nghĩa trực tiếp chỉ đạo nhiệm vụ nghiên cứu, sản xuất, sửa chữa vũ khí để CNQP chi viện cho miền Nam, bảo vệ miền Bắc. Những đóng góp của ngành quân giới đã tạo nên thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ trên không và Đại thắng mùa Xuân 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Di sản trường tồn và tấm gương truyền cảm hứng cho thế hệ tương lai

Sau này, trên cương vị người lãnh đạo nền khoa học quốc gia, GS Trần Đại Nghĩa tiếp tục đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của ngành CNQP:

• Tư duy nghiên cứu: Sáng tạo phương pháp phát hiện điểm yếu trong vũ khí địch để chế tạo phương tiện đối phó hiệu quả, phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Là người thành lập và lãnh đạo đầu tiên của Nha Nghiên cứu kỹ thuật (NCKT) – Viện Thiết kế vũ khí đầu tiên và là cơ sở nghiên cứu KHTN đầu tiên của Nhà nước Việt Nam mới, ông đã quy tụ được nhiều trí thức trẻ tài năng lên chiến khu phục vụ kháng chiến. Tấm gương của Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa sẽ mãi là nguồn cảm hứng lớn lao cho các thế hệ nhà khoa học trẻ về nghị lực, tâm huyết và sự dấn thân vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.