Giáo sư Trần Hữu Tước – Người thầy thuốc trở về từ phương xa, dành trọn tâm huyết cho nền y học nước nhà

Giáo sư Trần Hữu Tước – Người thầy thuốc trở về từ phương xa, dành trọn tâm huyết cho nền y học nước nhà

Giáo sư, bác sĩ Trần Hữu Tước (1913–1983) là một trong những trí thức tiêu biểu của thế hệ những người Việt Nam xa quê trở về phụng sự Tổ quốc, dành trọn tài năng và tâm huyết để xây dựng nền y học cách mạng. Ông là một nhà khoa học lớn, người đặt nền móng cho chuyên ngành Tai – Mũi – Họng Việt Nam và đã cống hiến gần như trọn cuộc đời cho sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân. Với những đóng góp đặc biệt ấy, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động năm 1966 và được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996.

Sinh ngày 13/10/1913, Trần Hữu Tước sớm bộc lộ năng lực học tập và niềm say mê với y học. Năm 1937, sau khi tốt nghiệp bác sĩ với một bản khóa luận xuất sắc, ông được giữ lại làm trợ lý cho giáo sư Lơmie, một chuyên gia Tai – Mũi – Họng nổi tiếng ở Pháp lúc bấy giờ. Trong những năm làm việc tại các bệnh viện ở Paris, ông không ngừng học tập, nghiên cứu và nâng cao trình độ chuyên môn. Khi ấy, với năng lực và vị trí nghề nghiệp của mình, ông hoàn toàn có thể lựa chọn một cuộc sống ổn định, thuận lợi tại Pháp.

Thế nhưng, điều ông đau đáu nhất vẫn là được trở về quê hương để phục vụ đồng bào. Sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, khát vọng trở về nước của người bác sĩ trẻ càng trở nên mãnh liệt. Ngày 18/9/1946, Trần Hữu Tước cùng ba trí thức Việt kiều khác bí mật theo Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về Việt Nam trên chiến hạm Dumont d'Urville sau Hội nghị Fontainebleau. Trước khi về nước, ông từng viết những lời thể hiện rõ tâm nguyện của mình: “nguyện rằng sẽ dùng hết tâm cơ để đền bồi dòng máu chảy thiết tha cho nền độc lập”.

Trở về Hà Nội, Trần Hữu Tước được giao nhiệm vụ xây dựng ngành Tai – Mũi – Họng Việt Nam. Đây là một công việc vô cùng khó khăn bởi nền y học nước ta lúc đó còn thiếu thốn cả về nhân lực, cơ sở vật chất lẫn trang thiết bị. Chuyên ngành Tai – Mũi – Họng gần như chưa có nền tảng vững chắc. Tại cơ sở ở Bệnh viện Bạch Mai, điều kiện điều trị còn rất sơ sài, số cán bộ chuyên môn ít ỏi và nhiều dụng cụ y tế đã xuống cấp.

Không lùi bước trước những khó khăn ấy, ông bắt tay vào xây dựng ngành từ những điều nhỏ nhất: đào tạo cán bộ, tổ chức cơ sở điều trị, nghiên cứu khoa học và trực tiếp khám chữa bệnh cho nhân dân. Khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, ông cùng các đồng nghiệp rời Hà Nội lên chiến khu, vừa phục vụ thương bệnh binh và nhân dân, vừa từng bước xây dựng chuyên ngành Tai – Mũi – Họng trong điều kiện chiến tranh.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, điều kiện y tế vô cùng thiếu thốn. Thuốc men, bông băng và dụng cụ phẫu thuật đều khan hiếm. Có thời điểm, để có thêm vật tư phục vụ người bệnh, bác sĩ Trần Hữu Tước phải bán những bộ quần áo mang từ Pháp về để mua bông băng. Năm 1948, bệnh khoa Tai – Mũi – Họng đầu tiên trong kháng chiến được thành lập ở Khu 3. Những dụng cụ y tế thiếu thốn phải tận dụng và cải tiến; thậm chí xe đạp được cải tiến để phát điện phục vụ soi khám và thực hiện phẫu thuật.

Trong gian khó, tài năng và lòng tận tụy của người thầy thuốc càng được thể hiện rõ. Dù thiếu thốn phương tiện và thuốc men, Trần Hữu Tước vẫn thực hiện được nhiều ca phẫu thuật lớn mà trước đó cơ sở y tế của người Pháp tại Bệnh viện Bạch Mai chưa từng thực hiện. Ông cùng đồng nghiệp mở rộng hoạt động khám chữa bệnh, nghiên cứu những căn bệnh nguy hiểm về Tai – Mũi – Họng và từng bước xây dựng một đội ngũ cán bộ chuyên môn phục vụ kháng chiến.

Sau năm 1954, hòa bình lập lại ở miền Bắc, Giáo sư Trần Hữu Tước tiếp tục dành toàn bộ tâm sức cho việc phát triển ngành Tai – Mũi – Họng. Ông vừa điều trị, nghiên cứu, vừa đào tạo thế hệ bác sĩ trẻ. Dù sức khỏe không tốt, ông vẫn tranh thủ giảng dạy ngoài giờ, buổi trưa, buổi tối, ngày nghỉ và bất cứ lúc nào có thể để truyền lại kiến thức, kinh nghiệm cho học trò. Cùng với nhiều giáo sư, bác sĩ đầu ngành khác, ông góp phần đưa chuyên ngành Tai – Mũi – Họng Việt Nam từng bước phát triển mạnh mẽ.

Đến những năm 1960, dưới sự chỉ đạo và đóng góp của ông, ngành Tai – Mũi – Họng đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng. Các bác sĩ Việt Nam có thể thực hiện nhiều kỹ thuật điều trị mới, trong đó có những phương pháp phẫu thuật tai, mũi, họng, điều trị các bệnh hiểm nghèo và cấp cứu những trường hợp hóc dị vật đường ăn, đường thở. Năm 1969, Viện Tai Mũi Họng Trung ương được thành lập, đánh dấu một bước phát triển quan trọng của chuyên ngành mà ông đã dành nhiều năm gây dựng.

Điều đáng quý ở Giáo sư Trần Hữu Tước không chỉ nằm ở những thành tựu khoa học mà còn ở tấm lòng của một người thầy thuốc luôn đặt người bệnh và nhân dân ở vị trí trung tâm. Ông từng viết về mong muốn của mình rằng bản thân phải trở thành “một người thực sự của nhân dân”. Với ông, y học không chỉ là một nghề nghiệp mà còn là con đường để phụng sự Tổ quốc và đồng bào.

Ngày 23/10/1983, Giáo sư, bác sĩ Trần Hữu Tước qua đời, khép lại cuộc đời 70 năm nhưng mở ra một di sản lớn đối với nền y học Việt Nam. Từ một bác sĩ trẻ có thể có cuộc sống thuận lợi ở nước ngoài, ông đã lựa chọn trở về trong những ngày đất nước còn vô vàn gian khó. Ông đem kiến thức, tài năng và cả tuổi thanh xuân của mình góp phần đặt nền móng cho một chuyên ngành y học quan trọng của nước nhà.

Câu chuyện về Trần Hữu Tước vì thế không chỉ là câu chuyện của một giáo sư, một bác sĩ hay một nhà khoa học, mà còn là câu chuyện về một trí thức Việt Nam đã lựa chọn Tổ quốc giữa những ngã rẽ của cuộc đời. Tấm lòng ấy được gửi gắm ngay trong lời nguyện năm xưa: dùng hết tâm cơ để đền bồi cho nền độc lập. Và ông đã thực hiện lời nguyện ấy bằng chính cả cuộc đời mình.