Giáo sư, Viện sĩ, Anh hùng Lao động Đào Thế Tuấn – Người dành cả cuộc đời cho nông nghiệp, nông dân và nông thôn Việt Nam
Giáo sư, Viện sĩ, Anh hùng Lao động Đào Thế Tuấn là một trong những nhà khoa học nông nghiệp tiêu biểu của Việt Nam, dành hơn nửa thế kỷ nghiên cứu và cống hiến cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống người nông dân.
Ông sinh trưởng trong một gia đình trí thức giàu truyền thống yêu nước. Cha ông là Giáo sư Đào Duy Anh, một học giả lớn của Việt Nam; mẹ là bà Trần Như Mân, một nhà giáo và nhà hoạt động xã hội. Môi trường gia đình đã góp phần hình thành ở Đào Thế Tuấn niềm say mê học tập, tinh thần trách nhiệm và ý thức phụng sự đất nước.
Năm 1953, ông sang Liên Xô học tập tại Trường Đại học Nông nghiệp Tashkent. Đến cuối năm 1958, ông hoàn thành chương trình và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ nông học. Sau khi trở về nước, ông bắt đầu hành trình dài gắn bó với nền khoa học nông nghiệp Việt Nam.
Trong quá trình nghiên cứu, ông không chỉ quan tâm đến kỹ thuật trồng trọt mà còn nhìn nông nghiệp trong mối quan hệ với người nông dân và nông thôn.
Ông cho rằng muốn phát triển nông nghiệp bền vững thì không thể chỉ chú trọng tăng sản lượng. Cần phải quan tâm đến đời sống, quyền lợi, năng lực sản xuất và vai trò chủ thể của người nông dân.
Chính cách tiếp cận đó đã giúp ông trở thành một trong những nhà nghiên cứu có ảnh hưởng trong lĩnh vực kinh tế hộ nông dân, hệ thống nông nghiệp, phát triển nông thôn và tổ chức sản xuất. Ông đặc biệt quan tâm đến việc đưa tiến bộ khoa học – kỹ thuật vào sản xuất và nghiên cứu những mô hình tổ chức sản xuất phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Một trong những quan điểm nổi bật của ông là nông dân phải được phát huy vai trò chủ thể trong quá trình phát triển nông thôn. Theo ông, sự phát triển không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hay những mô hình áp đặt từ bên ngoài mà cần dựa vào năng lực, kinh nghiệm và sự chủ động của chính cộng đồng nông dân.
Trên cương vị Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam, ông dành nhiều tâm huyết xây dựng đội ngũ nghiên cứu, thúc đẩy hoạt động khoa học và kết nối nghiên cứu với thực tiễn sản xuất.
Ông cũng là người có đóng góp lớn trong việc đào tạo nhiều thế hệ các nhà khoa học nông nghiệp Việt Nam. Với ông, một công trình khoa học chỉ thật sự có giá trị khi có thể được ứng dụng vào cuộc sống và tạo ra lợi ích cho người dân.
Trong suốt sự nghiệp, Giáo sư Đào Thế Tuấn có nhiều công trình nghiên cứu và sách chuyên khảo về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Ông cũng có nhiều công trình được công bố bằng tiếng Việt, Nga, Anh và Pháp, góp phần đưa những vấn đề của nông nghiệp Việt Nam đến với giới nghiên cứu quốc tế.
Những đóng góp của ông được quốc tế ghi nhận. Năm 1985, ông được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Nông nghiệp Liên Xô. Ông cũng nhận nhiều phần thưởng quốc tế, trong đó có Giải thưởng René Dumont dành cho các nhà nông học của các nước đang phát triển.
Ở trong nước, ông được trao nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ năm 2005, Huân chương Hồ Chí Minh năm 2002 và đặc biệt là danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới năm 2000.
Điều đáng quý nhất trong cuộc đời Đào Thế Tuấn là dù đạt được nhiều danh hiệu, ông vẫn sống giản dị, khiêm nhường. Theo những người từng làm việc với ông, tài sản quý giá nhất trong ngôi nhà của ông chính là sách. Ông luôn say mê học hỏi và dành nhiều tâm huyết đào tạo thế hệ trẻ.
Ngày 19/1/2011, Giáo sư, Viện sĩ Đào Thế Tuấn qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 81 tuổi. Ông để lại một di sản khoa học có giá trị và một tư tưởng nhất quán: mọi nghiên cứu cuối cùng phải hướng đến con người, đặc biệt là người nông dân và sự phát triển bền vững của nông thôn Việt Nam.
