Giáo sư, Viện sĩ, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa – Người đem trí tuệ phụng sự Tổ quốc

Năm 1946, giữa không khí rực lửa của những ngày đầu toàn quốc kháng chiến, một chiếc vali nặng trĩu chứa đầy tài liệu kỹ thuật quân sự theo chân một nhà khoa học trẻ trở về Việt Nam. Người thanh niên ấy là Phạm Quang Lễ, một tri thức tài năng đang có tương lai vô cùng rộng mở tại Pháp với mức lương hàng trăm cây vàng mỗi tháng. Thế nhưng, nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc và lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông đã từ bỏ tất cả danh vọng vinh hoa nơi xứ người để dấn thân vào cuộc kháng chiến trường kỳ, thiếu thiếu đủ bề ở chốn chiến khu Việt Bắc.

Về nước, Bác Hồ tin tưởng trao cho ông nhiệm vụ chế tạo vũ khí cho quân đội và trân trọng đặt cho ông tên mới: Trần Đại Nghĩa – với mong muốn ông sẽ đem tài năng đại trí để phụng sự cho "đại nghĩa" của dân tộc.

Bắt đầu từ hai bàn tay trắng, trong những xưởng quân giới thô sơ dựng tạm bằng tranh tre giữa rừng sâu, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa cùng các đồng sự phải đối mặt với bài toán tưởng chừng không thể: Làm sao chế tạo được vũ khí hạng nặng để diệt xe tăng, đồn bốt kiên cố của thực dân Pháp khi thiếu thốn từng thỏi thép, từng kg hóa chất?

Bằng tri thức uyên bác, óc sáng tạo phi thường và tinh thần tự lực cánh sinh, ông đã kiên trì nghiên cứu, thử nghiệm không biết mệt mỏi. Tháng 3 năm 1947, phát đạn Bazooka do ông chế tạo thử nghiệm thành công tại Chùa Trầm (Hà Đông), đánh tan đợt tấn công bằng xe tăng của quân Pháp, mở ra bước ngoặt lịch sử cho ngành Quân giới Việt Nam. Không dừng lại ở đó, ông tiếp tục cải tiến và chế tạo thành công súng không giật SKZ – loại vũ khí có sức đột phá khổng lồ, làm sụp đổ hàng loạt hệ thống đồn bốt bê tông kiên cố của địch.

Sau khi hòa bình lập lại, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa tiếp tục gánh vác nhiều trọng trách lớn của đất nước: Cục trưởng Cục Quân giới, Thứ trưởng Bộ Công thương, Chủ nhiệm Ủy ban Kiến thiết Cơ bản Nhà nước, Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam... Ở bất kỳ vị trí nào, ông vẫn giữ nguyên sự khiêm nhường, giản dị, tận tụy và tâm huyết trọn đời cho nền khoa học nước nhà.

Cuộc đời của Giáo sư, Viện sĩ, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa là minh chứng ngời sáng cho lý tưởng sống của một trí thức chân chính. Ông không chỉ là "ông vua vũ khí" làm nên huyền thoại quân giới Việt Nam, mà còn là biểu tượng cao đẹp của tình yêu Tổ quốc – nơi tài năng khoa học hòa quyện trọn vẹn với trái tim phụng sự nhân dân.