GIÁO SƯ, VIỆN SĨ, THIẾU TƯỚNG TRẦN ĐẠI NGHĨA – NHÀ KHOA HỌC ĐẶT NỀN MÓNG CHO NGÀNH CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG VIỆT NAM - PHẦN V
Xây dựng và phát triển khoa học – kỹ thuật sau năm 1954
Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp năm 1954, nhiệm vụ của Trần Đại Nghĩa mở rộng từ lĩnh vực quân giới sang công tác quản lý kinh tế, kỹ thuật và khoa học. Ông đảm nhiệm nhiều chức vụ trong bộ máy nhà nước, trong đó có Thứ trưởng Bộ Công thương, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng và các vị trí lãnh đạo liên quan đến công tác khoa học – kỹ thuật.
Trong giai đoạn 1960–1970, Việt Nam phải đồng thời thực hiện nhiệm vụ xây dựng miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam. Việc phát triển khoa học, kỹ thuật và công nghiệp trở thành yêu cầu quan trọng đối với quá trình xây dựng nền kinh tế và tăng cường năng lực quốc phòng. Trên cương vị Chủ nhiệm Ủy ban Kiến thiết cơ bản Nhà nước và Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Trần Đại Nghĩa tham gia công tác hoạch định, tổ chức và quản lý các hoạt động khoa học – kỹ thuật phục vụ phát triển đất nước.
Ông chú trọng việc gắn nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn, khuyến khích phát huy năng lực của đội ngũ trí thức và xây dựng cơ chế để các kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng vào sản xuất. Theo các tư liệu về sự nghiệp của ông, đóng góp của Trần Đại Nghĩa không chỉ nằm ở các sản phẩm kỹ thuật cụ thể mà còn ở vai trò tổ chức, định hướng và xây dựng nền tảng quản lý khoa học – công nghệ.
Năm 1975, ông đảm nhiệm chức Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, nay thuộc quá trình phát triển của hệ thống Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Trên cương vị này, ông tham gia xây dựng và phát triển một tổ chức nghiên cứu khoa học cấp quốc gia, góp phần tập hợp đội ngũ cán bộ khoa học và thúc đẩy hoạt động nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực.
Những nhiệm vụ ông đảm nhận cho thấy quá trình chuyển đổi linh hoạt từ nhà khoa học quân sự sang nhà quản lý khoa học và kỹ thuật. Dù ở lĩnh vực nào, ông cũng theo đuổi mục tiêu đưa tri thức khoa học phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ đất nước.
