Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa (1913 – 1997), tên thật là Phạm Quang Lễ, là một biểu tượng vĩ đại của trí tuệ, lòng yêu nước và là người đặt nền móng vững chắc cho ngành Quân giới Việt Nam. Sinh ra tại xã Hòa Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long, cậu học trò nghèo Phạm Quang Lễ đã sớm bộc lộ tư chất thông minh xuất chúng, đỗ đầu hai bằng Tú tài bản xứ và Tú tài Tây. Năm 1935, ông nhận học bổng sang Pháp, nơi ông cống hiến hết mình cho việc học tập và nghiên cứu. Trong suốt 11 năm tại châu Âu, ông đã bảo vệ xuất sắc nhiều bằng kỹ sư và cử nhân trong các ngành hàng không, điện, mỏ, toán học. Đặc biệt, vượt qua sự kiểm duyệt gắt gao của chính quyền thực dân, ông đã âm thầm thu thập, lưu trữ hơn 30.000 trang tài liệu tuyệt mật về vũ khí, khí tài quân sự với một khát vọng duy nhất: đem kiến thức về phụng sự tổ quốc.
Bước ngoặt lịch sử diễn ra vào năm 1946, khi ông gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Paris và quyết định từ bỏ cuộc sống giàu sang, danh vọng nơi đất khách để theo Bác về nước tham gia kháng chiến. Trở về chiến khu Việt Bắc gian khổ, ông được Bác Hồ tin tưởng giao chức vụ Cục trưởng Cục Quân giới và đích thân đặt cho bí danh lịch sử: Trần Đại Nghĩa. Trong điều kiện thiếu thốn trăm bề, chỉ với những công cụ thô sơ, ông đã cùng các đồng chí của mình ngày đêm nghiên cứu, sáng chế ra những loại vũ khí có sức công phá bùng nổ như súng Bazooka, súng không giật SKZ và bom bay. Những vũ khí này đã trở thành khắc tinh của xe tăng, tàu chiến và đồn bốt kiên cố của thực dân Pháp, xoay chuyển cục diện trên nhiều chiến trường và góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lẫy lừng.Không dừng lại ở đó, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông tiếp tục cải tiến các khí tài quân sự, vô hiệu hóa hệ thống bom từ trường và tìm ra cách đánh phá pháo đài bay B-52 của đế quốc Mỹ. Bên cạnh những chiến công hiển hách trong quân sự, ông còn đóng vai trò cốt lõi trong việc xây dựng nền khoa học nước nhà khi giữ chức Chủ tịch đầu tiên của Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước và Viện trưởng đầu tiên của Viện Khoa học Việt Nam. Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc, ông là một trong ba người đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động vào năm 1952 và được phong học hàm Thiếu tướng. Cuộc đời của Trần Đại Nghĩa là một bài ca bất diệt về tinh thần tự học, sự tận hiến và nhân cách cao đẹp của một nhà khoa học lớn. Ông không chỉ để lại những di sản vật chất vô giá cho quốc phòng, mà còn là tấm gương sáng ngời cho các thế hệ trẻ Việt Nam về lòng yêu nước, khát vọng cống hiến và tư duy sáng tạo đỉnh cao.
