Giáo sư; viện sĩ Trân Đại Nghĩa - Cuộc gặp định mệnh tại Paris

Năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp tham dự Hội nghị Fontainebleau. Khi đó, Phạm Quang Lễ đang là một kỹ sư giàu triển vọng làm việc tại các tập đoàn hàng không và viện nghiên cứu lớn của châu Âu với mức lương rất cao (tương đương 22 cây vàng mỗi tháng thời bấy giờ) cùng cuộc sống đầy đủ, tiện nghi.

Nghe tin Bác Hồ sang Pháp, Phạm Quang Lễ cùng một số trí thức Việt kiều yêu nước đã tìm đến gặp Người. Trong buổi gặp gỡ chân tình, Bác Hồ nhìn thẳng vào mắt vị kỹ sư trẻ và ôn tồn nói:

"Về nước nhà sẽ gian khổ lắm, nguy hiểm lắm, lương bổng thì không có đâu, chỉ có lòng yêu nước và sự hy sinh thôi. Chú Lễ có dám về không?"

Không một chút chần chừ hay tính toán cá nhân, Phạm Quang Lễ dứt khoát trả lời:

"Thưa Bác, tôi đã chuẩn bị tinh thần từ 11 năm nay rồi. Tôi sẵn sàng về nước theo Bác!"

Ông quyết định từ bỏ tương lai phồn hoa nơi đất khách, âm thầm thu xếp hàng nghìn trang tài liệu bí mật về kỹ thuật quân sự mà ông đã kiên trì tích lũy suốt hơn một thập kỷ để theo Bác bước lên chuyến máy bay trở về Việt Nam tham gia kháng chiến.

2. Ý Nghĩa Của Tên Gọi "Trần Đại Nghĩa"

Sau khi về nước, ngày 5/12/1946, tại Bắc Bộ Phủ (Hà Nội), Bác Hồ đã gọi Phạm Quang Lễ đến và trực tiếp giao nhiệm vụ làm Cục trưởng Cục Quân giới để nghiên cứu, chế tạo vũ khí cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp sắp bùng nổ.

Tại buổi giao nhiệm vụ lịch sử này, Bác đã chính thức đặt tên mới cho ông:

• Họ Trần: Đặt theo họ của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn — danh tướng kiệt xuất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.

Bác căn dặn ấm áp:

"Sự nghiệp kháng chiến của dân tộc ta là vì đại nghĩa. Tên của chú từ nay là Trần Đại Nghĩa."

Từ thời khắc đó, cái tên Phạm Quang Lễ lùi vào lịch sử, và tên tuổi Trần Đại Nghĩa trở thành biểu tượng huyền thoại gắn liền với nền khoa học và quân giới Việt Nam.

3. Niềm Tin Của Lãnh Tụ Và Chiến Công Chế Tạo Vũ Khí

Khi bước vào cuộc kháng chiến, quân đội ta lâm vào tình thế muôn vàn khó khăn: vũ khí cực kỳ thô sơ, trong khi đối phương sở hữu xe tăng, thiết giáp và đồn bốt bê tông kiên cố. Trọng trách chế tạo vũ khí hạng nặng đè nặng lên vai vị Cục trưởng trẻ tuổi trong điều kiện xưởng máy thiếu thốn, công cụ thô sơ trên chiến khu Việt Bắc.

Mặc dù có những hoài nghi về khả năng sản xuất vũ khí hiện đại trong điều kiện thiếu thốn của đại ngàn, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn trao trọn niềm tin tuyệt đối cho Trần Đại Nghĩa. Niềm tin ấy chính là động lực tinh thần to lớn tiếp sức cho ông cùng các đồng sự làm việc quên mình.

Đầu năm 1947, súng và đạn Bazooka do ông nghiên cứu chế tạo đã thử nghiệm thành công. Ngay trong trận Chùa Trầm (tháng 3/1947), Bazooka Made in Vietnam đã bắn cháy xe tăng Pháp, đập tan ưu thế bọc thép của địch và làm nức lòng quân dân cả nước.

4. Sự Quan Tâm Ấm Áp Của Bác Hồ

Trong suốt những năm tháng gian khổ ở chiến khu Việt Bắc, Bác Hồ luôn dành sự quan tâm ân cần, chu đáo cho GS. Trần Đại Nghĩa:

• Sức khỏe và đời sống: Bác biết GS. Trần Đại Nghĩa làm việc trí óc căng thẳng và đã quen lối sống sinh hoạt ở châu Âu, nên Bác thường xuyên nhắc nhở bộ phận hậu cần chăm lo khẩu phần ăn, đảm bảo sức khỏe cho ông.

5. Di Sản Và Tấm Lòng Với Bác

GS.VS. Trần Đại Nghĩa suốt đời giữ lối sống giản dị, khiêm nhường. Ông luôn ghi nhớ công ơn và bài học sâu sắc từ Bác Hồ. Khi nói về những cống hiến vĩ đại của mình, ông chỉ nhẹ nhàng tâm sự:

"Phần thưởng cao quý nhất đối với tôi không phải là danh hiệu hay huy chương, mà là đã đóng góp một phần nhỏ bé cùng toàn dân đánh đuổi giặc ngoại xâm, đúng như niềm tin mà Bác Hồ đã dành cho tôi."