GIÁO SƯ, VIỆN SĨ TRẦN ĐẠI NGHĨA NHÀ KHOA HỌC LỚN CỦA NỀN KHOA HỌC VÀ QUỐC PHÒNG VIỆT NAM

GIÁO SƯ, VIỆN SĨ TRẦN ĐẠI NGHĨA

NHÀ KHOA HỌC LỚN CỦA NỀN KHOA HỌC

VÀ QUỐC PHÒNG VIỆT NAM

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa (1913 – 1997), tên khai sinh là Phạm Quang Lễ, sinh ngày 13 tháng 9 năm 1913 tại xã Chánh Hiệp, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Ông là nhà khoa học, kỹ sư quân sự xuất sắc, người đặt nền móng cho ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam và là một trong những trí thức tiêu biểu đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học, từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, ham học và có niềm đam mê đặc biệt đối với khoa học kỹ thuật. Sau khi hoàn thành chương trình học tại Mỹ Tho và Sài Gòn, ông sang Pháp du học. Trong thời gian học tập tại châu Âu, ông theo học nhiều ngành kỹ thuật khác nhau như cơ khí, điện, hàng không và chế tạo vũ khí. Nhờ năng lực xuất sắc và tinh thần học tập bền bỉ, ông tốt nghiệp nhiều trường kỹ thuật danh tiếng của Pháp, trở thành một kỹ sư có trình độ chuyên môn cao khi tuổi đời còn rất trẻ.

Trong những năm sinh sống và làm việc tại Pháp, Phạm Quang Lễ luôn hướng về quê hương, tích cực tham gia các hoạt động yêu nước của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, ông đã được gặp và bày tỏ nguyện vọng trở về phục vụ đất nước. Được Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp động viên, ông quyết định từ bỏ cuộc sống và công việc thuận lợi ở nước ngoài để trở về Tổ quốc, tham gia kháng chiến. Từ đây, ông được Bác Hồ đặt tên mới là Trần Đại Nghĩa, với ý nghĩa gửi gắm khát vọng cống hiến cho sự nghiệp lớn của dân tộc.

Ngay sau khi trở về nước, đồng chí Trần Đại Nghĩa được giao nhiệm vụ nghiên cứu, chế tạo vũ khí phục vụ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong điều kiện vô cùng thiếu thốn về cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn nhân lực kỹ thuật, ông đã cùng các cộng sự xây dựng những cơ sở nghiên cứu, sản xuất quân giới đầu tiên của nước ta. Bằng kiến thức khoa học hiện đại kết hợp với tinh thần sáng tạo và ý chí vượt khó, ông đã trực tiếp chỉ đạo nghiên cứu, chế tạo thành công nhiều loại vũ khí phục vụ chiến trường, góp phần nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội ta trong những năm đầu kháng chiến.

Trên cương vị Cục trưởng Cục Quân giới, Trần Đại Nghĩa đã có những đóng góp đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng nền công nghiệp quốc phòng non trẻ của Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của ông, nhiều loại súng, đạn và vũ khí hỗ trợ chiến đấu được nghiên cứu, cải tiến và sản xuất trong nước, đáp ứng yêu cầu cấp bách của cuộc kháng chiến. Những thành quả đó đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Không chỉ là nhà khoa học quân sự xuất sắc, Trần Đại Nghĩa còn là nhà quản lý khoa học có tầm nhìn chiến lược. Sau hòa bình lập lại ở miền Bắc năm 1954, ông được Đảng và Nhà nước giao nhiều trọng trách trong lĩnh vực khoa học – kỹ thuật. Ông từng giữ các chức vụ quan trọng như Thứ trưởng Bộ Công nghiệp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam và tham gia lãnh đạo nhiều chương trình nghiên cứu khoa học trọng điểm của đất nước.

Trong suốt quá trình công tác, ông luôn quan tâm đến việc đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật cho đất nước. Với tâm huyết của một nhà giáo và nhà khoa học, ông đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ kỹ sư, nhà nghiên cứu, đặt nền móng cho sự phát triển của khoa học công nghệ Việt Nam trong thời kỳ mới.

Nhờ những cống hiến to lớn đối với sự nghiệp khoa học và quốc phòng, Trần Đại Nghĩa được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Năm 1952, ông được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành một trong những vị tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam trưởng thành từ lĩnh vực khoa học – kỹ thuật. Ông cũng được phong học hàm Giáo sư, được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô và nhận nhiều huân chương cao quý của Nhà nước Việt Nam.

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa từ trần ngày 9 tháng 8 năm 1997. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là biểu tượng sáng đẹp của tinh thần yêu nước, trí tuệ Việt Nam và khát vọng cống hiến cho dân tộc. Từ một trí thức được đào tạo bài bản ở nước ngoài, ông đã lựa chọn trở về phục vụ Tổ quốc, dành trọn tài năng và tâm huyết cho sự nghiệp cách mạng, khoa học và giáo dục nước nhà.

Tên tuổi của Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa mãi mãi gắn liền với những thành tựu đầu tiên của nền khoa học kỹ thuật và công nghiệp quốc phòng Việt Nam. Tấm gương về lòng yêu nước, tinh thần tự học, ý chí sáng tạo và trách nhiệm đối với dân tộc của ông tiếp tục là nguồn cảm hứng quý báu cho các thế hệ cán bộ, đảng viên, đoàn viên, thanh niên và đội ngũ trí thức Việt Nam hôm nay và mai sau.