Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa: "Ông Phật làm súng" và người cha đẻ của ngành Quân giới (1913 - 1997)

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, khi bộ đội ta chủ yếu dùng giáo mác, súng kíp đối đầu với xe tăng và lô cốt kiên cố của địch, sự xuất hiện của những thứ vũ khí có sức công phá kinh hoàng đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến trường. Người đứng sau "phép màu" ấy chính là Giáo sư Trần Đại Nghĩa (tên thật là Phạm Quang Lễ, quê ở Vĩnh Long).

Ông là một trí thức kiệt xuất, từng du học tại Pháp và Đức, sở hữu tới 3 bằng kỹ sư và làm việc tại Viện Nghiên cứu Hàng không Pháp với mức lương tương đương 22 lạng vàng một tháng – một cuộc sống vô cùng xa hoa vào thời bấy giờ. Tuy nhiên, năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, Phạm Quang Lễ đã dứt khoát rũ bỏ mọi vinh hoa phú quý, bỏ lại sự nghiệp đang trên đỉnh cao để bước lên con tàu cùng Bác Hồ trở về Việt Nam. Bác đã trực tiếp đặt cho ông cái tên Trần Đại Nghĩa với lời gửi gắm: "Việc vì đại nghĩa cứu nước sẽ thành công".

Lên chiến khu Việt Bắc, trong điều kiện thiếu thốn mọi bề, không có máy móc hiện đại, chỉ có những lò rèn thủ công giữa rừng núi, Trần Đại Nghĩa đã nghiên cứu và chế tạo thành công súng Bazooka, súng không giật (SKZ) và đạn bay (bom phóng). Đặc biệt, vũ khí SKZ do ông thiết kế nhẹ chỉ khoảng 20kg nhưng có sức xuyên phá bê tông dày hàng mét. Sự xuất hiện của những vũ khí này đã làm quân Pháp kinh hồn bạt vía, vô hiệu hóa hoàn toàn chiến thuật lập lô cốt cứ điểm của chúng. Vị kỹ sư từng mặc veston ở Paris nay mặc áo nâu sồng, lội bùn lặn lội giữa rừng sâu đã trở thành Thiếu tướng, Cục trưởng Cục Quân giới đầu tiên, được nhân dân và bộ đội suy tôn là "Ông Phật làm súng" của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.