Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa: Ông tổ ngành Quân giới Việt Nam

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa (tên thật là Phạm Quang Lễ) là một biểu tượng rực rỡ của tinh thần xả thân vì Tổ quốc và trí tuệ Việt Nam vươn tầm thế giới. Ông không chỉ là một nhà bác học lớn mà còn là "ông tổ" của ngành kỹ thuật quân sự và công nghiệp quốc phòng Việt Nam.

Sinh ra trong một gia đình nhà giáo nghèo tại Vĩnh Long, Phạm Quang Lễ sớm mồ côi cha từ năm 6 tuổi. Nhờ sự tần tảo của mẹ và chị gái, cùng nghị lực vượt khó phi thường, ông đã xuất sắc giành học bổng sang Pháp du học năm 1935. Tại đây, ông miệt mài tích lũy tri thức và tốt nghiệp kỹ sư, cử nhân toán học tại hàng loạt trường đại học danh tiếng hàng đầu châu Âu. Đang có một sự nghiệp rộng mở và cuộc sống đầy đủ tại Pháp và Đức, tháng 9 năm 1946, nghe theo tiếng gọi của non sông, ông đã quyết định từ bỏ tất cả để theo Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về nước tham gia kháng chiến.

Trở về gian khổ chiến khu, ông được Bác Hồ đặt tên mới là Trần Đại Nghĩa và giao trọng trách Cục trưởng Cục Quân giới. Trong điều kiện thiếu thốn vô vàn về nguyên vật liệu và máy móc, với tài năng và tâm huyết của mình, ông cùng các cộng sự đã nghiên cứu và chế tạo thành công những loại vũ khí có sức công phá cực lớn như súng đạn chống tăng Bazooka, súng không giật SKZ 60, bom bay... Những vũ khí "made in Việt Nam" này không chỉ giúp quân đội ta phá tan các lô cốt, xe tăng kiên cố của thực dân Pháp mà còn trở thành nỗi kinh hoàng của kẻ thù, được giới quân sự quốc tế đánh giá rất cao.

Không chỉ cống hiến cho quốc phòng, sau khi hòa bình lập lại, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo then chốt trong bộ máy Nhà nước: ông là Hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Bách khoa Hà Nội, Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam và là Viện sĩ nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô. Trọn đời cống hiến, ông đã được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, Huân chương Hồ Chí Minh và Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1. Cuộc đời và tấm lòng yêu nước son sắt của Giáo sư Trần Đại Nghĩa mãi là tấm gương sáng ngời cho các thế hệ tri thức Việt Nam noi theo.