Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa: "Ông vua" vũ khí và huyền thoại quân giới Việt Nam

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa (1913 – 1997), tên thật là Phạm Quang Lễ, là một nhà bác học, kỹ sư quân sự thiên tài, một trong những người đặt nền móng đầu tiên cho ngành khoa học kỹ thuật quân sự và công nghiệp quốc phòng Việt Nam. Cuộc đời ông là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước sâu sắc, từ bỏ vinh hoa phú quý ở nước ngoài để trở về phụng sự Tổ quốc trong những năm tháng gian khổ nhất.Sinh ra trong một gia đình nhà giáo nghèo tại Vĩnh Long, Phạm Quang Lễ sớm bộc lộ tư chất thông minh xuất chúng. Năm 1935, ông sang Pháp du học và xuất sắc lấy tới 3 bằng kỹ sư cùng lúc (Cầu đường, Điện, Hàng không) và bằng Cử nhân Toán học. Tại Paris, ông được nhận vào làm việc tại các tập đoàn vũ khí lớn với mức lương lên tới 5.500 franc/tháng (tương đương 22 lượng vàng thời bấy giờ).

Dù sống giữa kinh đô ánh sáng, ông vẫn âm thầm thu thập, lưu trữ hơn 30.000 trang tài liệu mật về vũ khí, chất nổ với một mục tiêu duy nhất: Đợi ngày về giúp sức cho quê hương. Năm 1946, cơ duyên gặp gỡ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Paris đã thay đổi cuộc đời ông. Nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, ông quyết định từ bỏ cuộc sống giàu sang, cùng Bác Hồ vượt trùng khơi trở về chiến khu Việt Bắc.

Cái tên lịch sử và những vũ khí huyền thoại

Ngày 5/12/1946, trước khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ, Bác Hồ đã trực tiếp đặt cho ông cái tên mới: Trần Đại Nghĩa và giao trọng trách làm Cục trưởng Cục Quân giới. Bác nói: “Đây là việc đại nghĩa. Vì thế từ nay Bác đặt tên cho chú là Trần Đại Nghĩa. Họ Trần là họ của danh tướng Trần Hưng Đạo”.