Giáo sư- Viện sĩ Trần Đình Long – Nhà khoa học vì cuộc sống (1)
Một nhà khoa học vì cuộc sống
Nói về niềm thích thú thứ hai của mình, giáo sư Long càng hào hứng. “Chúng tôi vẫn ví hành trình 8 năm soạn thảo để cho ra đời Luật Điện lực là gần bằng một cuộc trường kỳ 9 năm kháng chiến chống Pháp của đất nước ta. Nếu tính từ khi bắt đầu soạn thảo là năm 1996 đến 1/7/2005 Luật bắt đầu có hiệu lực thì cũng vừa tròn 9 năm. 24 bản dự thảo, biết bao nhiêu công sức, thời gian, giấy mực... đã phải bỏ ra”. Có thể nói, Luật Điện lực ra đời đã mang đến cho ngành Điện và xã hội một tư duy mới, cách nhìn nhận mới về kinh doanh điện, từ độc quyền chuyển sang cạnh tranh, kèm theo đó là rất nhiều khái niệm mới như thị trường điện lực, rồi điều tiết điện lực... ra đời. Giáo sư Long tâm sự: “Cục Điều tiết Điện lực đã ra đời được mấy năm và đã thể hiện vai trò của mình. Nhưng ít ai biết rằng, hồi soạn thảo Luật, người ta đã năm lần bảy lượt không chấp nhận đề xuất thành lập Cục vì cho rằng chưa cần thiết. Tôi vẫn còn nhớ hồi đó, nhờ sự giúp đỡ nhiệt tình của các chuyên gia, các tổ chức quốc tế, chúng tôi được tham khảo rất nhiều thông tin, tài liệu từ các công ty điện lực lớn trên thế giới, từ các quốc gia như Anh, Pháp, Mỹ, Đức..., thậm chí, cả những nước xa xôi như Áchentina, Jamaica, Chi Lê. Họ mời chúng tôi sang đi thực tế, tham khảo, nói chuyện để mình hiểu sâu hơn, rộng hơn về mọi ngóc ngách của vấn đề. Làm luật rất cần phải như thế. Về vấn đề cần hay không cần điều tiết điện lực, chúng tôi đã nhận được sự hỗ trợ đặc biệt từ Trung Quốc. Sau khi làm việc với Cục Điều tiết Điện lực của Trung Quốc, nghe họ giới thiệu về Cục của nước họ cũng như vai trò và hoạt động của nó, bị thuyết phục vì tính đúng đắn, các vị lãnh đạo nước ta đã thay đổi quan điểm...”.
“Trong vòng 8 năm trời bền bỉ đó, vấp phải khá nhiều trở ngại, trải qua 24 lần dự thảo, có bao giờ giáo sư và các cộng sự cảm thấy nản lòng?”. “Mệt mỏi thì có nhưng nản lòng thì không. Chiều thứ tư hàng tuần trong suốt 8 năm trời đó, chúng tôi đều đặn báo cáo công việc và lắng nghe, giải đáp mọi thắc mắc, góp ý. Có những buổi kéo dài đến tận tối mịt. Để tiện cho công việc, Bộ đã dành cho chúng tôi hẳn một phòng họp riêng chuyên dùng. Tranh thủ thời gian và tiết kiệm chi phí, vả lại, thời đó chưa có hình thức họp trực tuyến như bây giờ, thỉnh thoảng chúng tôi tổ chức họp với các thành viên ở các địa điểm xa theo hình thức teleconference, tức là đàm thoại trực tuyến...”. Kể đến đây, Giáo sư Long bỗng trở nên bồi hồi, xúc động... Quả thực, đó là những tháng ngày không thể nào quên!
Là một nhà giáo - nhà khoa học lớn, Giáo sư Long rất quan tâm đến khả năng ứng dụng của các đề tài nghiên cứu khoa học. Không chỉ với 2 tác phẩm để đời trên, người ta còn nhắc, nhớ đến ông còn vì nhiều công trình nghiên cứu của Giáo sư đã đáp ứng tốt nhu cầu của cuộc sống. Chính ông là người đã có ý tưởng sử dụng máy để kiểm tra trắc nghiệm kiến thức sinh viên. Nhưng ý tưởng sẽ chỉ là ý tưởng bởi lúc đó chưa có máy. Thế là Giáo sư bắt tay vào nghiên cứu chế tạo máy từ những linh kiện điện tử của những chiếc máy bay Mỹ bị quân ta bắn rơi. Hồi ấy miền Bắc bắn rơi rất nhiều máy bay Mỹ. Trong xác các máy bay chứa vô số linh kiện điện tử có thể tận dụng để chế tạo những chiếc máy có khả năng thực hiện các phép toán logic. Nhặt nhạnh mãi, cuối cùng chiếc máy chấm điểm cho phương pháp thi trắc nghiệm đầu tiên của Việt Nam cũng ra đời. Nhưng thật tiếc là sáng kiến này không được duy trì lâu dài vì ra đề cho thi trắc nghiệm không phải đơn giản, nhân lực của chúng ta thời ấy chưa cho phép...
“Cuộc đời của tôi, như đã nói với bạn, có 2 niềm thích thú lớn lao. Nhưng những đóng góp mà tôi cho là nhiều hơn cả chính là sự nghiệp giảng dạy ở Trường ĐH Bách khoa, Khoa Hệ thống điện, nơi tôi đã học và dạy say sưa, miệt mài, cũng chính là nơi biết bao thế hệ học sinh của tôi đã đến và đi. Có những trường hợp cả 3 thế hệ trong một nhà đều là học sinh của tôi. Xúc động và tự hào lắm! Tôi trót nặng tình với 2 ngành được xem là quan trọng của đất nước, đó là ngành Giáo dục và ngành Điện. Nhưng đáng tiếc là cả 2 ngành này đều được dư luận liệt vào danh sách những ngành “nhạy cảm”, càng cải cách càng cải lùi.... Cũng chẳng biết làm thế nào? Một tay không thể chống nạng đỡ trời...”. Nghe những lời tâm sự gan ruột của vị giáo sư già, một trí thức anh hùng đã cống hiến cả cuộc đời cho khoa học, cho sự nghiệp giáo dục và sự phát triển của ngành Điện, một người trẻ tuổi, vô tư và lạc quan là tôi không khỏi cảm thấy nao lòng...
