Giáo sư, Viện sĩ Vũ Tuyên Hoàng - người gieo mầm xanh hy vọng và ấm no

Giáo sư, Viện sĩ Vũ Tuyên Hoàng - nhà khoa học lớn, một nghệ sĩ đa tài

Giáo sư, Viện sĩ (GS, VS) Vũ Tuyên Hoàng xuất thân trong một "danh gia vọng tộc". Ông là con của nhà nghiên cứu văn học Vũ Ngọc Phan (1902-1987, Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt I-1996) và nữ sĩ Hằng Phương (1908-1983); em ruột nữ hoạ sĩ Giáng Hương (1930-2011).

Tuy nhiên, GS Vũ Tuyên Hoàng không đi tiếp con đường văn học nghệ thuật theo truyền thống gia đình mà trọn đời gắn bó với nền nông nghiệp nước nhà.

GS Vũ Tuyên Hoàng là người gần như trọn đời gắn bó với nền nông nghiệp nước nhà. Trong cuộc đời làm khoa học, GS Vũ Tuyên Hoàng có 18 năm làm Chủ nhiệm Chương trình lương thực quốc gia, là người quyết định thay đổi toàn bộ giống lúa năng suất thấp của Việt Nam bằng các giống lúa năng suất cao, góp phần quan trọng vào việc đưa Việt Nam từ chỗ thiếu lương thực thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới. Là nhà di truyền và chọn giống cây trồng, ông đã nghiên cứu 26 giống lúa được công nhận giống nhà nước; tác giả của 20 giống rau, màu; 8 giống cây ăn quả cấp nhà nước. Ông còn là tác giả của 5 quy trình kỹ thuật cấp nhà nước với cây trồng. Trước khi mất, ông vẫn đang là chủ nhiệm một đề tài độc lập cấp nhà nước về công trình chọn tạo giống lúa chất lượng cao phục vụ nội tiêu và xuất khẩu.

Bên cạnh những công trình khoa học về nông nghiệp, ông còn tham gia vào công tác chính trị xã hội, tham gia phản biện đóng góp nhằm xây dựng và phát triển đất nước. Cùng với hoạt động sáng tạo khoa học kỹ thuật, GS.VS Vũ Tuyên Hoàng còn được biết tới như một nghệ sĩ đa tài với những tác phẩm văn học nghệ thuật mang bản sắc riêng. Ông có 20 tập thơ in chung và 1 tập thơ in riêng, khoảng 400 bài tản văn đăng trên Tạp chí Thế giới mới từ năm 1996 đến năm 2004, được tập hợp trong tập Tản mạn đường dài (xuất bản năm 2003). Ông vẽ nhiều tranh chân dung, phong cảnh đăng tải trên một số tạp chí, tham gia một số triển lãm mỹ thuật.

“Ngôi sao Thần nông”

Với gia sản khoa học lừng lẫy như tác giả lý thuyết hai hệ thống gen trong cây lúa, tác giả của các giống lúa mới chịu hạn, chịu úng, giàu protein… GS Vũ Tuyên Hoàng được tôn vinh là “Ngôi sao Thần nông”.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Hoa Nam (Trung Quốc) năm 1960, GS Vũ Tuyên Hoàng bắt đầu sự nghiệp nghiên cứu lừng lẫy của mình tại Trường Đại học Nông nghiệp 1 Hà Nội. Và “Nghiên cứu lúa chiêm chuyển sang lúa mùa” là công trình lớn đầu tiên của ông khi công tác tại Đại học Nông nghiệp I.

Vào thời đó, ý tưởng này đầy táo bạo. Để thực hiện công trình này, một tháng ông phải lội ruộng 29 ngày. Nghiên cứu thành công, nhờ đó nông nghiệp Việt Nam liên tiếp có thêm các giống lúa Đông Xuân 1, Đông Xuân 2, Đông Xuân 3, góp phần giải bài toán lương thực cho đất nước trong những năm 1960. Sau này, nhiều giống lúa như các giống lúa NN8 và nhiều giống khác đều được tạo ra từ thành quả này.

Năm 1969, ông sang Liên Xô học tập. Tại đây, thế giới đã vô cùng sửng sốt khi nhà khoa học trẻ Vũ Tuyên Hoàng đưa ra hai hệ thống gene trên quan điểm sinh học phân tử. Một hệ thống gene của cây lúa kiểm soát sinh thực (tăng trưởng thân, lá…) một hệ thống kiểm soát dinh dưỡng. Nếu điều phối được hai hệ thống gene này, năng suất của cây lúa sẽ đạt mức “chạm trần”. Đánh giá về hướng nghiên cứu này, theo các nhà nông nghiệp, đó là một nghiên cứu chưa từng có trên thế giới thời điểm đó. Giả thuyết này được Liên Xô sử dụng làm cơ sở khoa học để xây dựng quy trình thâm canh tăng năng suất lúa vùng Krasnodar rộng 200.000 ha. Tại Việt Nam lý thuyết của hai hệ thống gen trong cây lúa làm cơ sở khoa học cho ngành di truyền học và chọn giống cây trồng.

Về nước, GS Vũ Tuyên Hoàng và các đồng nghiệp bắt tay vào phát triển giống mới, kỹ thuật canh tác và chuyển giao khoa học cho nông dân, tạo một cú hích mạnh để Việt Nam vượt qua tình thế ngặt nghèo về lương thực, tiến tới trở thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới bằng những giống lúa thâm canh, lúa chịu hạn, chịu ngập úng, lúa có hàm lượng protein cao.

Trong số hơn 50 công trình của GS Vũ Tuyên Hoàng được công nhận cấp quốc gia, có các giống lúa thâm canh (Xuân số 2, NN 75 - 6…), giống lúa chịu hạn (CH5, CH133…), giống lúa chịu ngập úng đầu tiên trên thế giới (U14, U17…). Đặc biệt, các giống P4, P6… là những giống có lượng protein cao nổi tiếng, nhận được giải thưởng quốc tế về lúa gạo.

Theo GS. Đào Xuân Thảng, nguyên Phó Viện trưởng Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm: Lúc ta còn thiếu lương thực, GS Vũ Tuyên Hoàng chủ trương phát triển những giống cây có năng suất thật cao, chưa cần chú trọng đến chất lượng lắm. Sau khi vượt ngưỡng an ninh lương thực, GS Hoàng chủ trương tạo những giống cây chất lượng thật tốt. Theo GS Đào Xuân Thảng trong 18 năm liền làm chủ nhiệm Chương trình quốc gia về cây lúa, chủ nhiệm Chương trình cây lương thực và thực phẩm, nền nông nghiệp Việt Nam mang đậm “dấu ấn Vũ Tuyên Hoàng” góp phần đưa nước ta từ thiếu lương thực thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới.

Ngoài cây lúa, GS Vũ Tuyên Hoàng cũng là người đầu tiên trên thế giới nghiên cứu loại khoai tây trồng bằng hạt, khoai lang có hàm lượng tinh bột cao... Ngay như giống táo má hồng trồng rất nhiều tại miền Nam cũng do ông và các cộng sự tạo thành.

Còn một kết quả khác mà ít nguồi biết đến là trên cơ sở lý thuyết đồng dạng, GS Vũ Tuyên Hoàng đã tạo ra giống vịt “ông Hoàng” được bà con nông dân đánh giá cao.../.