Giáp Văn Khương và chiến công trên núi Non Nước
Đồng chí Giáp Văn Khương sinh năm 1929 tại Yên Thế, Bắc Giang (nay là xã Xuân Lương, tỉnh Bắc Ninh). Năm 1945, đồng chí hoạt động bí mật trong đoàn thiếu nhi cứu quốc xã. Tổng khởi nghĩa, đồng chí vào du kích Yên Thế, rồi vào đội du kích Yên Thế đi tiễu phỉ vùng Bố Hạ, Phổng, Yên Thế. Năm 1947, đồng chí đi đánh Pháp vùng Lục Nam.
Năm 1948, đồng chí xin nhập ngũ, sau ba lần xung phong đi đồng chí mới được nhận. Đồng chí nhập ngũ vào Tiểu đoàn 54 (Trung đoàn Thủ Đô rút gọn). Vào bộ đội, đồng chí chịu khó học tập, huấn luyện quân sự. Sau khi huấn luyện, đồng chí cùng đơn vị tác chiến ở Đông Bắc; tham gia trận Phố Lu (1/1950), Chiến dịch Biên giới Thu - Đông 1950, Chiến dịch Trung du (12/1950). Tham gia Chiến dịch Quang Trung (5/1951), đồng chí phụ trách một tổ ba người, có nhiệm vụ đột kích tấn công vị trí Non Nước được xây dựng trên một quả núi đá trọc hiểm hóc.
Tiến công đồn Non Nước
Sau Chiến dịch Hoàng Hoa Thám, tháng 5/1951, Bộ Tổng tư lệnh quyết định mở Chiến dịch Quang Trung nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, phá khối ngụy quân ở đồng bằng Bắc Bộ, phát triển chiến tranh du kích, hỗ trợ quần chúng nổi dậy. Tiểu đoàn 54 được giao nhiệm vụ thực hiện trận đánh mở màn chiến dịch, tiến công tiêu diệt đồn Non Nước.
Đồn Non Nước nằm trên đỉnh núi Non Nước thuộc địa phận tỉnh Ninh Bình, địa thế rất có lợi cho địch phòng ngự và khó khăn cho ta tiến công. Nhận nhiệm vụ được giao, chiều ngày 28/5/1951, Tiểu đoàn 54 bắt đầu cơ động lực lượng từ núi Mang Sơn-Trường Yên đến vị trí triển khai trận địa xuất phát tiến công. Do chưa quen địa hình nên đến 4 giờ ngày 29/5, các lực lượng mới vào chiếm lĩnh trận địa. Trời gần sáng, nếu nổ súng tiến công sẽ gặp khó khăn, trước tình hình đó, chỉ huy Đại đoàn đã quyết định cho Tiểu đoàn 54 hoãn trận đánh, rời khỏi vị trí, bí mật, an toàn. Đêm 29/5, Tiểu đoàn 54 tổ chức điều chỉnh, bổ sung kế hoạch tác chiến và chỉ huy bộ đội vào vị trí chiếm lĩnh, sẵn sàng nổ súng.
Trung đoàn 102 xuất quân tham gia Chiến dịch Hà Nam Ninh (Chiến dịch Quang Trung) năm 1951, quyết tâm tiêu diệt địch bảo vệ mùa màng cho nhân dân.
Đúng 1 giờ ngày 30/5/1951, Tiểu đoàn 54 bắt đầu nổ súng tiến công cứ điểm Non Nước. Đại đội 267 đánh từ hướng Nam lên, đây là hướng có núi đá dựng đứng hiểm trở, ta không thể dùng cách đánh tập trung binh lực để đánh lên các tầng lô cốt trên núi đá của địch. Đơn vị sử dụng chiến thuật tổ ba người, bí mật trèo lên các vách đá áp sát vào lô cốt địch và bất ngờ tập kích bằng thủ pháo và lựu đạn. Tổ ba người Nguyễn Văn Lục, Giáp Văn Khương, Nguyễn Văn Xá lập do Tiểu đội phó Giáp Văn Khương chỉ huy được giao nhiệm vụ đi đầu trung đội đột kích thực hiện lối đánh này.[1]
Khi áp sát chân núi, đồng chí Khương, Lục, Xá công kênh nhau leo từ vách đá này lên vách đá khác, trèo lên tầng lô cốt thứ nhất của địch. Trời tối vách đá treo leo, địch lại thường xuyên thả lựu đạn từ trên lô cốt xuống rất nguy hiểm, vừa leo vừa ép mình vào khe núi để tránh lựu đạn của địch. Giáp Văn Khương rất nhanh trí, đồng chí nhặt những quả lựu đạn rơi vào chỗ mình mà chưa nổ, ném về phía địch. Cuối cùng bám được vào tường lô cốt chênh vênh bên vách núi lần tìm lỗ châu mai, Khương nhét một quả lựu đạn vào lô cốt, địch phát hiện được chúng đẩy lựu đạn ra, Khương lại nhét vào, lựu đạn xì khói nhưng Khương nhất quyết giữ chặt. Cuộc đọ sức vể tinh thần giữa đồng chí và tên địch trong lô cốt thật căng thẳng, cuối cùng tên địch không chịu nổi vội buông quả lựu đạn ra, Khương vừa đẩy vào thì lựu đạn nổ, kéo theo những tiếng kêu la rên rỉ của bọn địch trong lô cốt. Ít giây sau một khẩu Đại liên địch lại thò ra từ lỗ châu mai bắn loạn xạ, Giáp Văn Khương liền gạt nòng khẩu đại liên nóng bỏng sang một bên rồi theo lệnh của trung đội trưởng liên tục ném thủ pháo và lựu đạn vào lô cốt địch. Tiếng súng địch im bặt, cùng lức đó Lục và Xá ở dưới leo lên kịp, ba người kênh nhau nhảy qua tường vào lô cốt diệt và bắt nốt những tên địch còn ẩn nấp ở các ngách hầm, tạo điều kiện cho các mũi xung kích khác của Đại đội 267 lên chiếm hoàn toàn tầng thấp của cứ điểm Non Nước.[2]
Tiểu đoàn tiếp tục tiến công lên tầng trên của cứ điểm, tổ chiến đấu Khương, Lục, Xá lại được lệnh bí mật đột kích vào lô cốt phía Tây Nam tầng trên. Phát huy kinh nghiệm đánh địch ở tầng thấp, tổ của Giáp Văn Khương vừa leo núi vừa chống đỡ những quả lựu đạn địch ném từ trên xuống, lúc thì nhặt ném chả địch, lúc đá hất vào ngách núi và sau đó đứng chồng lên vai nhau leo lên tường bao lô cốt địch, bí mật nhảy xuống sân sau đồn dùng lựu đạn ném vào tiêu diệt hoàn toàn quân địch trong lô cốt làm chủ góc Tây Nam tầng trên. Từ vị trí tổ ba người Khương, Lục, Xá chiếm được, cán bộ, chiến sĩ Đại đội 267 và Đại đội 273 nhanh chóng chớp thời cơ tiến công, tiêu diệt địch tại lô cốt trên đỉnh núi đến 5 giờ ngày 30/5 quân ta đã làm chủ hoàn toàn núi Non Nước. "Diệt gần 60 tên địch và bắt 120 tên, trong số những tên địch bị tiêu diệt có tên quan hai Béc-na đờ Lát con trai của tướng Đờ-lát đờ Tát-xi-nhi, Tổng chỉ huy quân đội Pháp ở Đông Dương"[3]. Riêng tổ ba người Khương, Lục, Xá tiêu diệt 6/8 lô cốt của địch, đồng đội đã thu toàn bộ vũ khí, trang bị của chúng.
Đánh lui nhiều đợt phản kích của địch
Tiêu diệt xong cứ điểm Non Nước, Tiểu đoàn 54 được lệnh thu dọn chiến trường rồi lui quân, 18 cán bộ, chiến sĩ của tiểu đoàn ở một góc đồn không nhận được lệnh, trong đó có tổ ba người của Giáp Văn Khương. Sáng ngày 30/5/1951, địch tập trung quân ở Cầu Cổ và Nam Định tăng cường lên có máy bay, pháo binh và tàu chiến trên sông Đáy chi viện hoả lực tiến công chiếm lại Non Nước. Với tinh thần chiến đấu dũng cảm, kiên cường 18 cán bộ, chiến sĩ còn lại trên núi Non Nước do Tiểu đoàn phó Vũ Phương chỉ huy đã chiến đấu quyết liệt suốt từ sáng đến 12 giờ trưa, đánh lui bảy đợt tiến công của địch. Đồng chí Giáp Văn Khương sử dụng súng bắn tỉa đã diệt thêm được 12 tên địch[4]. Khi được lệnh rút quân đồng chí dũng cảm xung phong ở lại đánh địch cho đồng đội bí mật theo vách đá tụt xuống rút lui. Sau khi đồng đội đã rút lui an toàn, từ trên một vách đá cách mặt sông Vân 25 mét, Giáp Văn Khương đã nhảy xuống sông trốn thoát rồi tìm đường về đơn vị an toàn.
Kết quả trong trận đánh cứ điểm Non Nước, “đồng chí Giáp Văn Khương đã tiêu diệt và bắt được 37 tên địch cùng với kết quả chiến đấu đó, thành tích nổi bật trong trận đánh này của đồng chí đã chỉ huy tổ ba người chiến đấu đạt hiệu xuất cao, đánh chiếm được những mục tiêu chiến thuật quan trọng có ảnh hưởng lớn tới thành công của trận đánh”[5]. Tổ chiến đấu của Giáp Văn Khương sau trận đánh đã được Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tổng Tư lệnh ken ngợi là “tổ chiến đấu anh dũng tuyệt vời”[6]. Ngày 27/02/1952, Đại đoàn 308[7] tổ chức tổng kết phong trào “Thi đua sản xuất, giết giặc lập công, đề cao chiến sĩ” đồng chí Giáp Văn Khương, tổ trưởng ba người là 01/08 cán bộ, chiến sĩ được bầu đi dự Đại hội chiến sĩ thi đua toàn quân và cả 8 cán bộ, chiến sĩ của đại đoàn được cộng nhận là chiến sĩ thi đua toàn quân. Tại Đại hội chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ nhất, tháng 5/1952, “Đồng chí Giáp Văn Khương được bầu là chiến sĩ thi đua toàn quốc”[8].
Chiến lợi phẩm gắn liền với chiến công của Tiểu đoàn 54
Chiến lợi phẩm cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 54 thu được của địch trong trận tiến công tiêu diệt địch tại núi Non Nước. Trong đó có vũ khí của Nhật được quân Pháp sử dụng như: Đại liên Taisho số súng 2514, Súng máy Type 92 số súng 13134 và vũ khí của Pháp súng Tiểu liên MAT-49 số súng 13912. Chiến thắng Non Nước thể hiện tinh thần chiến đấu dũng cảm, kiên cường, mưu trí, sáng tạo, sử dụng chiến thuật linh hoạt, hợp lý của Tiểu đòn 54, đặc biệt là tổ chiến đấu ba người Khương, Lục, Xá đạt hiệu xuất chiến đấu cao góp phần cùng đơn vị bắt và tiêu diệt hoàn toàn quân địch tại Non Nước. Thất bại tại Non Nước làm dung chuyển phòng tuyến sông Đáy, khiến quân địch ở thị xã Ninh Bình vô cùng hoang mang lo sợ. Một đồn bốt nằm sâu trong vùng địch kiểm soát ở đồng bằng được phòng thủ kiên cố đã bị quân ta đánh chiếm. Chiến thắng Non Nước tô thắm lá cờ truyền thống "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" của Trung đoàn Thủ đô anh hùng.
Ngày 16/6/2002, cơ quan Tuyên huấn thuộc Trung đoàn 102, Sư đoàn 308 bàn giao một số hiện vật tiêu biểu là chiến lợi phẩm của Tiểu đoàn 54 (nay là Tiểu đoàn 8), Trung đoàn 102 thu được của địch tại Non Nước trong Chiến dịch Hà Nam Ninh (Chiến dịch Quang Trung) năm 1951 cho Bảo Tàng Binh đoàn Quyết thắng làm hiện vật, gồm những hiện vật nói trên. Đây là những hiện vật có giá trị lịch sử , không chỉ phản ánh kết quả, chiến công của D54 trong Chiến dịch Quang Trung mà còn thể hiện sự phát triển của quân đội ta trong tác chiến, đủ khả năng tiến công, tiêu diệt địch ở những cứ điểm phòng ngựa kiên cố. Các hiện vật được trưng bày trang trọng tại chủ đề “Sư đoàn 308 nơi hội tụ các đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân” nhằm tuyên truyền cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Quân đoàn về truyền thống “Tiên phong, anh dũng, kỷ luật, thần tốc, quyết chiến, quyết thắng” của Sư đoàn Quân tiên phong và truyền thống “Thần tốc, quyết chiến, quyết thắng” của Quân đoàn.
Không gian trưng bày tại Bảo tàng Binh đoàn Quyết thắng.
Súng máy Taisho, chiến lợi phẩm Tiểu đoàn 54 thu được của địch trong trận tiến công địch tại núi Non Nước năm 1951.
Súng máy Type 92, chiến lợi phẩm Tiểu đoàn 54 thu được của địch sau trong tận tiến công địch tại núi Non Nước năm 1951.
Súng tiểu liên MAT-49, chiến lợi phẩm Tiểu đoàn 54 thu được của địch trong trận tiến công địch tại núi Non Nước năm 1951
[1] Lịch sử Trung đoàn Thủ đô (1947-2001) của Sư đoàn 308/ Bộ Tư lệnh QĐ1, NXBQĐ, tr85.
[2] Lịch sử Trung đoàn Thủ đô (1947-2001) của Sư đoàn 308/ Bộ Tư lệnh QĐ1, NXBQĐ, tr85.
[3] Sđd, tr86.
[4] Đơn vị Anh hùng và Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Sư đoàn 308/ Bộ Tư lệnh Quân đoàn 1, tr77.
[5] Đơn vị anh hùng và Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Sư đoàn 308, Đơn vị tự xuất bản năm 1994, tr77.
[6] Lịch sử Sư đoàn 308 Quân tiên phong (1949 -2019), tr86.
[7] Đại đoàn 308 thành lập ngày 28/8/1949, tại thị trấn Đồn Đu, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên; Đại đoàn 308 là Đại đoàn Bộ binh chủ lực đầu tiên của Quân đội ta (Đại đoàn là tên gọi đơn vị cấp chiến dịch, đến năm 1955 đổi tên gọi thành Sư đoàn)
[8] Sđd, tr99.
Trần Ngọc Hân - Bảo tàng, Cục Chính trị, Quân đoàn 12
