Giây Phút Cuối Đời Và Bài Thơ Bất Hủ
Phan Đình Phùng trút hơi thở cuối cùng vì bệnh nặng tại căn cứ, để lại bài thơ gạt lệ tiếc thương vận nước.
Trải qua nhiều năm tháng lăn lộn nơi núi sâu nước độc, chịu đựng gian khổ và thiếu thốn tột cùng, sức khỏe của Phan Đình Phùng ngày càng suy kiệt. Cuối năm 1895, trong một đợt càn quét gắt gao của địch, ông bị mắc bệnh kiết lỵ nặng. Mặc dù được các y sĩ và đồng đội hết lòng chữa trị nhưng do điều kiện y tế quá thiếu thốn, bệnh tình của ông không thể thuyên giảm.
Trên giường bệnh giữa rừng già Vũ Quang, biết mình không thể sống tiếp để chứng kiến ngày đất nước độc lập, Phan Đình Phùng đã bình thản đọc cho các tướng sĩ chép lại bài thơ cáo biệt đầy xúc động. Ông bày tỏ niềm hối tiếc duy nhất là chưa hoàn thành được sự nghiệp giải phóng dân tộc, chưa đền đáp trọn vẹn ơn nước nghĩa dân. Ngày 28/12/1895, vị anh hùng dân tộc trút hơi thở cuối cùng trong sự tiếc thương vô hạn của toàn thể binh sĩ và nhân dân. Sự ra đi của ông cũng đánh dấu nốt nhạc trầm hùng cuối cùng của phong trào Cần Vương chống Pháp.
