Giây phút giật tấm băng đen trước họng súng
Ngay trước khi bị hành hình, người chiến sĩ trẻ đã tự tay giật bỏ tấm băng bịt mắt, chỉ để được nhìn lần cuối mảnh đất quê hương — một chi tiết nhỏ nhưng lay động cả thế giới, khiến một tổ chức du kích ở tận Nam Mỹ cũng phải hành động.
Nguyễn Văn Trỗi là chiến sĩ biệt động Sài Gòn, nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm ám sát phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu vào năm 1964. Kế hoạch bị bại lộ, ông bị bắt và đưa ra tòa án quân sự. Dù bị tra tấn tàn bạo, ông kiên quyết không khai ra tổ chức, nhận hết trách nhiệm về mình để bảo vệ đồng đội. Khi được hỏi có điều gì tiếc nuối, ông thẳng thắn trả lời chỉ tiếc rằng chưa giết được McNamara.
Sự kiện gây tiếng vang quốc tế: một tổ chức du kích tại Venezuela đã bắt giữ một trung tá quân đội Mỹ, tuyên bố nếu chính quyền Sài Gòn xử tử Nguyễn Văn Trỗi, họ sẽ xử tử con tin này để đáp trả. Trước áp lực đó, phía Mỹ buộc phải cam kết tạm hoãn án tử hình. Nhưng ngay khi viên trung tá Mỹ vừa được trả tự do, chính quyền Sài Gòn đã trở mặt, âm thầm đưa ông ra pháp trường tại bãi bắn sau nhà lao Chí Hòa.
Sáng 15/10/1964, trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên nước ngoài, khi lính hành hình định bịt mắt ông, ông đã giật phắt tấm băng đen, dõng dạc nói: "Không, phải để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi!". Giây phút cuối cùng, ông hô vang: "Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ!... Hồ Chí Minh muôn năm!" — hô đến ba lần trước khi ngã xuống, khi mới 24 tuổi. Câu chuyện của ông sau này trở thành nguồn cảm hứng cho bài thơ nổi tiếng "Hãy nhớ lấy lời tôi" của nhà thơ Tố Hữu.
