GIO AN - ĐỊA CHỈ ĐỎ CỦA TRUYỀN THỐNG KIÊN CƯỜNG

Xã Gio An(cũ) là một xã thuộc vùng trung du nằm về phía tây huyện Gio Linh, cách trung tâm huyện lỵ Gio Linh 15km. Xã có diện tích tự nhiên 4.500ha, phía bắc giáp xã Trung Sơn và huyện Vĩnh Linh, phía nam giáp xã Gio Sơn, Gio Hòa, Hải Thái, phía tây giáp xã Linh Thượng, phía Đông giáp xã Gio Bình, Gio Châu. Xã Gio An là một vùng đất có nhiều đồi núi, khe suối và nhiều cao điểm như 158, 100, 82, động Cồn Tiên…nối tiếp nhau tạo nên một vùng lợi thế cho việc lập căn cứ cách mạng.

Gio An là một vùng đất giàu truyền thống cách mạng với các vị lão thành Lâm Đại, Phạm Chít, các anh hùng Bùi Trung Lập, Lê Chưởng, Hồ Dục…đã kiên cường, bất khuất cùng nhân dân đấu tranh giải phóng dân tộc. Nơi đây đã từng cưu mang, đùm bọc nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng, là nơi đặt cơ sở ấn loát và cũng là nơi diễn ra các cuộc họp bàn để lãnh đạo phong trào toàn miền của xứ ủy Trung Kỳ. Lực lượng vũ trang Gio An đã cùng bộ đội chủ lực Trung đoàn 95 đánh trận Dốc Sỏi, tiêu diệt một tiểu đoàn Ma Rốc; phối hợp chiến đấu diệt 5 xe cơ giới, 80 tên địch, góp phần làm nên chiến thắng đường 74…

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Gio An nằm giáp giới tuyến tạm thời hai miền Nam - Bắc, nằm giữa hàng rào điện tử Mắc Namara.

Tháng 8-1961, lực lượng vũ trang Gio An tiến công lực lượng cảnh sát ngụy vào ban ngày tại Cống Sập, thôn Xuân Hòa, diệt 5 tên, thu nhiều tài liệu quan trọng; tổ chức trừ diệt ác ôn, trừng trị 10 tên đầu sỏ, bắt cải tạo trên 10 tên, cảnh cáo giáo dục nhiều tên khác.

Đêm 29, rạng ngày 30-12-1964, quân và dân Gio An đã nổi dậy phá ấp chiến lược, đánh sập trụ sở ngụy quyền xã, dập tắt bộ máy kìm kẹp, mở đầu phong trào “Đồng khởi” của huyện Gio Linh và trở thành địa bàn đứng chân vững chắc để phát triển phong trào giải phóng của toàn vùng, là căn cứ kháng chiến của huyện và tỉnh. Gio An đã cung cấp bổ sung lực lượng vũ trang địa phương 96 nam nữ thanh niên, tổ chức lực lượng chiến đấu tại chỗ với một trung đội du kích cơ động, mỗi thôn có 1 trung đội dân quân.

Từ năm 1964, sau khi xây dựng hàng rào điện tử Mắc Namara, địch luôn tập trung lực lượng càn quét, lấn chiếm vùng giải phóng, chúng quyết thực hiện âm mưu biến Gio An thành vành đai trắng. Địch đã dùng mọi thứ vũ khí, kể cả chất độc da cam để hủy diệt ruộng vườn, làng mạc của nhân dân. Quân và dân Gio An đã nêu cao ý chí quyết tâm vượt qua khó khăn, gian khổ, ác liệt, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, bảo vệ vững chắc vùng căn cứ. Tiêu biểu như trận đánh thắng tháng 7-1966, đã tiêu diệt được 58 tên, mở đầu cho phong trào đánh Mỹ tại địa phương. Tháng 9-1966, du kích xã cùng bộ đội K8 chiến đấu liên tục 4 ngày đêm với 7 tiểu đoàn Mỹ - ngụy trên đường 75 từ Dốc Sỏi đến đồi 82, tiêu diệt hàng trăm tên, bắt sống 42 tên Mỹ, gây vang dội khắp miền. Tháng 7-1967, du kích xã đã cùng bộ đội chủ lực chiến đấu với một tiểu đoàn quân Mỹ, tiêu diệt 100 tên, 5 xe tăng, 2 xe bọc thép. Tháng 8-1968, du kích xã đã dùng súng AK bắn rơi 4 máy bay lên thẳng của quân đổ bộ Mỹ. Tháng 6-1971, 1 tổ du kích của xã đã tổ chức đánh, tiêu diệt 1 xe tăng hạng nặng, 1 trung đội du kích tiêu diệt gọn một trung đội thám báo Mỹ.

Tính chung trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, quân dân Gio An đã độc lập tác chiến và phối hợp với bộ đội đánh địch, kết hợp đấu tranh vũ trang với đấu tranh chính trị, binh vận,…diệt được 2.760 tên địch (có 360 tên Mỹ), bắt hơn 200 tên, phá hủy hàng trăm xe tăng, xe bọc thép, bắn rơi 11 máy bay các loại, kêu gọi 40 binh lính địch bỏ hàng ngũ quay về với nhân dân.

Quân và dân Gio An đã tích cực tăng gia sản xuất, đóng góp cho cách mạng hơn 50 tấn thóc gạo, 216 con trâu bò. Các gia đình đều hầm nuôi giấu thương binh, cán bộ. Toàn xã có 127 liệt sỹ, 60 thương binh.

Xã đã được tặng thưởng 1 cờ “Anh dũng diệt Mỹ”, 483 huân chương các loại cho các tập thể và cá nhân.

Ngày 20-12-1994, nhân dân và lực lượng vũ trang nhân dân xã Gio An được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.