Giới công thương giúp đỡ và đi theo cách mạng theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Thời kỳ tiền khởi nghĩa, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và Trung ương Đảng đã rất chú trọng đến vấn đề tạo dựng được mối liên hệ chặt chẽ giữa các bộ phận của Đảng và các tổ chức quần chúng cách mạng. Tháng 2/1940, theo sự bố trí của Đảng, Nguyễn Ái Quốc đến ở nhà ông bà Tống Minh Phương trong một gian buồng nhỏ trên gác, ở số nhà 76 đường Kim Bích, thành phố Côn Minh. Theo sự gợi ý của Nguyễn Ái Quốc, hiệu may Tống Minh Phương chuyển thành hiệu cà phê Tân Nam – nơi đây trở thành địa điểm hội họp của bà con Việt Kiều yêu nước và là cơ sở nuôi giấu cán bộ từ trong nước sang hoạt động. Đến giữa năm 1946, khi vùng này bị quân Tưởng phá phách, cộng đồng người Việt cũng không được yên ổn nên ông bà Phương phải bán toàn bộ nhà cửa, gia sản để về nước. Ông bà đã hiến cả gia tài cho cách mạng, một phần được dùng để mua nhà ở phố Lò Đúc làm nơi an dưỡng cho các đồng chí có công với cách mạng, phần còn lại mua biệt thự Cây Liễu ở dưới Cầu Mới (khu vực Ngã Tư Sở ngày nay) để Chủ tịch Hồ Chí Minh dùng làm địa điểm họp bí mật ở Hà Nội trong những ngày “vận nước ngàn cân treo sợi tóc”.

Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, từ căn cứ Việt Bắc về Thủ đô Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh sống và làm việc tại ngôi nhà 48 phố Hàng Ngang của một gia đình thương gia giàu có nhất nhì Hà Nội bấy giờ: ông Trịnh Văn Bô và vợ là bà Hoàng Thị Minh Hồ, chủ thương hiệu vải Phúc Lợi với gian hàng tơ lụa ở số 7 Hàng Ngang. Thời điểm đó, muôn vàn khó khăn trước mắt đối với chính quyền cách mạng: nạn đói, nạn dốt, giặc ngoại xâm đe dọa, ngân khố trống rỗng còn vẻn vẹn 1,25 triệu đồng Đông Dương, trong đó có 580 nghìn đồng rách nát chờ tiêu hủy, nợ các khoản lên đến 564 triệu đồng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh thành lập “Quỹ Độc lập” và “Tuần lễ vàng” bắt đầu từ ngày 04/9/1945 khuyến khích người dân đóng góp ngân sách quốc gia nhằm tháo gỡ sự khó khăn tài chính của đất nước. Hưởng ứng lời kêu gọi của Người, nhiều tầng lớp nhân dân đã tham gia đóng góp, trong đó tầng lớp thương nhân đóng vai trò chủ chốt. Kết thúc Tuần lễ Vàng, trên cả nước đã có 370kg vàng và 40 triệu đồng nộp vào “Quỹ Độc lập” và 20 triệu đồng nộp vào “Quỹ Quốc phòng”. Gia đình ông bà Bô đã đóng góp 5.147 lượng vàng (tương đương với 2 triệu đồng Đông Dương). Không những thế, vợ chồng ông Trịnh Văn Bô còn là thành viên cốt cán trong Ban vận động “Tuần lễ vàng”, khích lệ giới Công thương và các tầng lớp nhân dân quyên góp vàng và tiền cho Chính phủ. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói với hai ông bà: “Cách mạng biết ơn cô chú!”(5). Khi nhớ lại thời kỳ đó, bà Hoàng Thị Minh Hồ nói: “Cái quý giá nhất tôi nghĩ không phải là số tiền đó mà chính là việc chúng tôi đã bảo vệ lãnh tụ Hồ Chí Minh trong suốt một tháng ba ngày và cả Ban Thường vụ đi về, làm việc ở nhà tôi mà không xảy ra sự cố nào”(6). Sau kháng chiến, gia đình bà hiến tặng toàn bộ ngôi nhà 48 Hàng Ngang và đồ đạc, nội thất làm di tích lịch sử. Để ghi nhận những công lao to lớn của gia đình doanh nhân với đất nước, Đảng và Nhà nước truy tặng cụ Trịnh Văn Bô Huân chương Độc lập hạng Nhất và đã trao tặng phần thưởng cao quý này cho cụ bà Hoàng Thị Minh Hồ.

Có thể thấy rằng trong sự nghiệp cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chọn người thực sự có tâm, có tầm để góp sức cho công cuộc cách mạng vì dân vì nước, giành độc lập tự do cho dân tộc. Nhà tư sản yêu nước Đỗ Đình Thiện là một trong những người đặt nền móng cho nền tài chính cách mạng Việt Nam. Khi Chính phủ ban hành Sắc lệnh “Quỹ độc lập” và phát động “Tuần lễ vàng”, ông được cử phụ trách Quỹ Độc lập Trung ương Hà Nội, gia đình ông đã đóng góp 10 vạn đồng và 100 lạng vàng cho cách mạng. Ông Thiện còn tham gia mua đấu giá bức tranh vẽ Bác Hồ vào ngày 23/9/1945 với giá 1 triệu đồng rồi sau đó tặng lại Hà Nội để nhân dân Thủ đô rước chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc biểu dương lực lượng ủng hộ cách mạng.

Tháng 5/1946, ông Đỗ Đình Thiện được chọn đi tháp tùng Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm chính thức nước Pháp trong hơn ba tháng. Năm 1946, ông bà Đỗ Đình Thiện mua nhà in Tô-Panh của Pháp (một trong hai nhà in lớn nhất Đông Dương lúc bấy giờ) với tư cách cá nhân rồi tặng cho Chính phủ để in tiền. Hiện nay ở thủ đô Hà Nội đã có một con phố được đặt tên Đỗ Đình Thiện để ghi nhận và minh chứng về công lao và những đóng góp to lớn của doanh nhân với cách mạng Việt Nam.

Làm kinh tế ở một đất nước nửa thuộc địa rất khó khăn, gian nan và vất vả cho nên ngay từ khi mới ra đời, các doanh nghiệp tư nhân, tư sản Việt Nam đã ở vào thế yếu về kinh tế và chính trị so với tư bản Pháp hay tư bản Hoa kiều, chịu sự cạnh tranh, kìm hãm, hạn chế phát triển của thực dân. Tuy vậy, trên nhiều lĩnh vực sản xuất kinh doanh quan trọng, vẫn có những doanh nhân, nhà tư sản dân tộc xuất sắc vượt qua các cuộc cạnh tranh khốc liệt để tồn tại và phát triển. Với nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của doanh nghiệp, doanh nhân đối với công cuộc kiến thiết nước nhà, ngày 18/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gặp gỡ giới công thương Hà Nội tại Bắc Bộ Phủ nhằm tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ đối với việc khôi phục, phát triển kinh tế đất nước. Sau cuộc gặp này, Chính phủ Hồ Chí Minh được giới công thương Hà Nội nói riêng và nhân dân cả nước nói chung ủng hộ rất lớn về vật chất, qua đó giảm bớt khó khăn về tài chính cho đất nước. Theo thời gian, cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc của nhân dân ta ngày càng cam go, ác liệt. Mặc dù bận nhiều công việc để lãnh đạo toàn Đảng, toàn dân và toàn quân kháng chiến, kiến quốc, nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn dành nhiều thời gian quan tâm đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các xí nghiệp, doanh nghiệp.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng có nhiều bài viết, bài nói, thư,… gửi giới công thương, các xí nghiệp, doanh nghiệp trong lĩnh vực kinh tế quốc dân. Ngoài việc đánh giá những thành tích đạt được, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn chỉ rõ những thiếu sót, khuyết điểm mà giới công thương cần khắc phục, sửa chữa, đồng thời đề ra những giải pháp giúp xí nghiệp, doanh nghiệp phát triển. Người cho rằng những phẩm chất cần có của người đứng đầu xí nghiệp, doanh nghiệp là “phải thật sự cần, kiệm, liêm, chính. Phải thật sự chống bệnh quan liêu, tham ô, lãng phí. Phải nâng cao cảnh giác, bảo vệ xí nghiệp. Phải khéo đoàn kết và lãnh đạo công nhân…”. Bên cạnh đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn quan tâm, sâu sát, đi thực tế tới các địa phương, các nhà máy, xí nghiệp, cơ sở sản xuất… Người đã kịp thời động viên, khen thưởng những cơ sở công – thương nghiệp và người lao động tiêu biểu.

Ngày 21/12/1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Nhà máy Đèn Bờ Hồ (Công ty Điện lực Thành phố Hà Nội ngày nay). Người đã gặp gỡ và khen ngợi tập thể cán bộ công nhân viên Nhà máy Đèn đã cố gắng sản xuất điện đều, làm cho sinh hoạt của đồng bào trong thành phố tiếp tục được duy trì bình thường. Đồng thời Bác căn dặn mọi người phải đoàn kết, thi đua, tiết kiệm… Với ngành Dệt May, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành thời gian về thăm các đơn vị, xí nghiệp 7 lần. Khi đến thăm Xưởng May 3 của Xí nghiệp May 10 (nay là Tổng công ty May 10), Người nhắc nhở: Sản xuất thì phải tiết kiệm, nếu sản xuất mà không chú ý đến tiết kiệm thì như gió vào nhà trống; Với ngành than, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã nhiều lần về thăm vùng Mỏ Quảng Ninh. Ngày 15/11/1968, Người đã gặp đoàn đại biểu công nhân ngành Than và chỉ rõ nguyên nhân làm cho sản xuất than trì trệ, đó là “Tổ chức kém, quản lý kém” và Người kêu gọi: “Đẩy mạnh ngành Than trở thành một ngành gương mẫu cho các ngành kinh tế khác và tỉnh Quảng Ninh trở thành một tỉnh giàu đẹp”(7).  Ngoài ra, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng dành thời gian tới dự và nói chuyện tại Hội nghị ngành Công nghiệp nhẹ, đến thăm các đơn vị doanh nghiệp khác như Nhà máy Diêm Thống Nhất, Nhà máy Bóng đèn Phích nước Rạng Đông, Nhà máy cơ khí Hà Nội, nhà máy Cao-Xà-Lá… Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm, tìm hiểu cụ thể về những thuận lợi, khó khăn của mỗi doanh nghiệp, đặc biệt là đời sống của những người lao động. Ngày 28/4/1968, sau khi bỏ phiếu bầu cử Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội khóa IV, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị đi thăm một số đường phố. Khi xe qua Hàng Ngang, Hàng Đào, thấy một số tiểu thương ngồi bán ở vỉa hè, Người hỏi: Tổ chức cho họ vào buôn bán ở một điểm có khó khăn gì? Các đồng chí cùng đi báo cáo là phải khắc phục vấn đề chậm cải tạo tiểu thương, tình hình vệ sinh còn nhiều thiếu sót. Người căn dặn: Chính quyền phải cố gắng tổ chức chuyển những người buôn bán nhỏ sang sản xuất có ích cho xã hội. Trong hoàn cảnh vừa sản xuất, vừa chiến đấu cũng phải giữ cho đường phố văn minh, sạch đẹp.