GIỚI THIỆU DI TÍCH LỊCH SỬ – VĂN HÓA “TRẬN CẦU VÔNG” Ở VŨNG LIÊM XƯA

Vũng Liêm – vùng đất địa linh nhân kiệt nằm bên dòng Cổ Chiên – từ lâu đã được biết đến như cái nôi của lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và ý chí chống ngoại xâm của người dân Nam Bộ. Trong những trang sử oanh liệt ấy, “Trận Cầu Vông” và tượng đài Đốc binh Lê Cẩn – Nguyễn Giao tại ngã ba An Nhơn trở thành biểu tượng bất tử, gợi nhắc về một thời khói lửa, nơi nhân dân sẵn sàng đứng lên chống lại ách đô hộ thực dân.

Bài viết nhằm tái hiện giá trị lịch sử của trận đánh, khẳng định truyền thống đấu tranh kiên cường của người dân Vũng Liêm, đồng thời góp phần giới thiệu tiềm năng văn hóa – du lịch của địa phương.

Năm 1867, thực dân Pháp đánh chiếm Vĩnh Long lần thứ hai, kéo theo những chính sách đàn áp, bóc lột khiến lòng dân oán than, uất hận. Trong bối cảnh triều đình nhu nhược, nhiều sĩ phu yêu nước và các nghĩa sĩ đã nổi dậy kháng Pháp. Tiêu biểu có cuộc khởi nghĩa của Phan Tôn – Phan Liêm ở Ba Tri, tuy nhiên các phong trào đều lần lượt thất bại.

Tại vùng đất Vũng Liêm, cách vàm sông Cổ Chiên khoảng 4 km, hai vị nghĩa sĩ Lê Cẩn và Nguyễn Giao cũng đứng lên khởi binh. Xuất thân là võ quan triều Nguyễn, giữ chức Đề đốc, Lê Cẩn vì bất bình trước cảnh nước mất nhà tan đã rời quan trường, cùng Nguyễn Giao chiêu mộ nghĩa binh, chuẩn bị vũ khí, nuôi chí đánh giặc.

Sau nhiều hoạt động nhỏ lẻ, nghĩa quân Lê Cẩn – Nguyễn Giao tổ chức tấn công dinh quận giặc. Trận đánh thành công vang dội: tiêu diệt chủ quận Thực cùng sáu thuộc cấp. Sự kiện gây chấn động buộc Pháp phải phái Đốc phủ sứ Tôn Thọ Tường đến Vũng Liêm để trấn nhậm.

Thấy cần một kế sách táo bạo hơn, Lê Cẩn quyết định “dụ hổ vào chuồng”: gửi thư xin hàng để đưa tên Tham biện Alix Salicetti (dân gian gọi là Bồi Xê) vào bẫy. Dù Tôn Thọ Tường cảnh báo đó có thể là mưu của nghĩa quân, Bồi Xê vẫn chủ quan kéo quân đến điểm hẹn gần Cầu Vông ngày 15–02–1872.

Vừa đến nơi, Lê Cẩn dùng gậy tầm vông lao thẳng qua cầu, ôm chặt Bồi Xê quật xuống. Lính Pháp hoảng sợ không dám nổ súng vì chủ bị khống chế. Ngay lúc đó, đội quân phục kích do Nguyễn Giao chỉ huy đồng loạt xông ra tiêu diệt địch, gây thiệt hại lớn cho quân Pháp. Trong cuộc giằng co quyết liệt, Lê Cẩn và Bồi Xê ngã xuống sông và đều tử trận.

Pháp vô cùng phẫn nộ sau thất bại. Chúng cử Trần Bá Lộc – tay sai khét tiếng độc ác – kéo quân về trả thù dân chúng. Những trang ghi chép và truyền thuyết địa phương mô tả cảnh tàn sát man rợ: nhà bị thiêu rụi, những ai chạy ra đều bị bắn gục, những người sống sót cũng bị lính chặn giết không chừa một ai.

Xác người phủ kín cả một vùng, không khí tang thương khiến nơi đây trở nên linh thiêng, u ám. Dân gian gọi vùng đất ấy là “Vũng Linh” – nghĩa là vùng linh thiêng vì chất chứa oan hồn, sau đọc trại thành “Vũng Liêm”.

Nguyễn Giao sau một thời gian lẩn trốn tiếp tục khởi binh nhưng thất bại, bị giặc bắn khi đang vượt sông Cổ Chiên, xác trôi mất đến nay không tìm thấy.

“Trận Cầu Vông” không chỉ là một trận đánh quân sự mà còn là biểu tượng của: Tinh thần yêu nước và ý chí quyết tử của nhân dân Vũng Liêm; Sự khôn ngoan, dũng cảm của nghĩa quân Lê Cẩn – Nguyễn Giao và lòng căm thù giặc mãnh liệt, sẵn sàng hy sinh vì độc lập

Tượng đài Đốc binh Lê Cẩn – Nguyễn Giao tại ngã ba An Nhơn được xây dựng nhằm ghi nhớ công lao hai vị anh hùng, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cho thế hệ hôm nay.

Ngày nay, Vũng Liêm (nay thuộc xã Trung Thành cùng các xã lân cận) khoác lên mình diện mạo mới: những vườn cây trĩu quả, dòng Cổ Chiên êm đềm, giao thông thuận lợi với Quốc lộ 53 và các tuyến tỉnh lộ được nâng cấp. Không chỉ vậy, Vũng Liêm là vùng đất sinh ra nhiều nhân vật lịch sử lớn, tiêu biểu là cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt – bác Sáu Dân, cùng nhiều chiến sĩ cách mạng như Nguyễn Việt Hùng, Lê Văn Hoàng, Lê Quang Phòng, Nguyễn Chí Trai...

“Trận Cầu Vông” là minh chứng sống động cho truyền thống yêu nước, tinh thần bất khuất và ý chí kiên cường của nhân dân Vũng Liêm. Những câu vọng cổ mượt mà về vùng đất này, những nấm mồ nghĩa sĩ nằm lại trên mảnh đất phù sa, tất cả như vẫn đang kể thay cho lịch sử một thời hào hùng.

Việc gìn giữ, phát huy giá trị di tích gắn với trận đánh không chỉ là trách nhiệm của địa phương, mà còn là sự tri ân sâu sắc với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Vũng Liêm hôm nay phát triển nhưng vẫn mãi mang trong mình ký ức “Trận Cầu Vông” – một khúc ca bi tráng, kiêu hùng của lịch sử dân tộc.